Help mee! Maak een account en maak WikiKids beter!
Weather-clear.svg Een hele fijne zomervakantie toegewenst! Weather-clear.svg

Platina

Uit Wikikids
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Chemisch element
Platinum nuggets.jpg
Stukjes Platina
Naam Platina / platino (Spaans)
Latijn
Symbool Pt
Atoomnummer 78
Soort Overgangsmetaal
Kleur Zilvergrijs-wit
Smeltpunt 1768,3 oC
Kookpunt 3825 oC
Portaal Portal.svg Scheikunde

Platina is een chemisch element met het symbool Pt en atoomnummer 78 in het Periodiek Systeem van de scheikunde. Het is een dicht, kneedbaar, uit-rekbaar, zeer weinig reagerend met andere elementen, kostbaar, zilverwit overgangsmetaal. De naam is afgeleid van de Spaanse term platino, wat "klein zilver" betekent. In het Engels wordt het platinum genoemd.

Begin 2021 varieerde de waarde van platina van 1.055 dollar per troy ounce tot 1.320 dollar per troy ounce (€ 29,- tot € 36,- per gram).

Voorkomen

Het is één van de zeldzamere elementen in de aardkorst. Het komt voor in sommige nikkel- en koper-ertsen, samen met enkele inheemse afzettingen, voornamelijk in Zuid-Afrika, dat goed is voor 80% van de wereldproductie. Vanwege de schaarste in de aardkorst wordt er jaarlijks slechts een paar honderd ton geproduceerd (gemaakt), en gezien het belangrijke gebruik ervan is het zeer waardevol en is het een belangrijk edelmetaal.

Platina is een van de minst reactieve metalen. Dat wil zeggen dat het niet of nauwelijks reageert met andere elementen. Het reageert heftig met fluor bij 500 °C om platina-tetra-fluoride te vormen. Het wordt ook aangetast door chloor, broom, jodium en zwavel. Platina is onoplosbaar in zoutzuur en salpeterzuur, maar lost op in hete koningswater (een mengsel van salpeterzuur en zoutzuur). Het zal bijna niet corroderen ("roesten"), zelfs niet bij hoge temperaturen, en wordt daarom als een edelmetaal gezien. Daarom wordt platina ook vaak als puur element in de natuur gevonden. Dit noemt men inheems platina. Het komt van nature voor in het alluviale zand van verschillende rivieren (alluviale zand is losse klei, slib, zand of grind dat is afgezet door stromend water in een stroombedding).

Platina is kneedbaarder dan zilver of koper, en is bijna het meest kneedbaar van alle zuivere metalen, maar het is minder kneedbaar dan goud.

Platina is een uiterst zeldzaam metaal dat maar weinig voorkomt in de aardkorst. Het wordt soms verward met zilver. Het wordt ook aangetroffen als legering met de andere metalen uit de platinagroep en meestal is dat ijzer.

Platina komt in grotere hoeveelheden voor op de maan en in meteorieten.

Platina in erts of mineraal

Geschiedenis

Archeologen hebben al in 1200 voor Christus sporen van platina ontdekt in het goud dat werd gebruikt in oude Egyptische begrafenissen.

Platina werd het voor het eerst gebruikt door vroeg Colombiaanse Zuid-Amerikaanse inwoners (in de buurt van het hedendaagse Esmeraldas, Ecuador) die er voorwerpen van maakten. Er werd al in de 16e eeuw naar verwezen in Europese geschriften, maar men dacht dat het om een vervuiling van goud ging. Pas in 1748 publiceerde Antonio de Ulloa een rapport over een nieuw metaal van Colombiaanse oorsprong dat vervolgens door wetenschappers werd onderzocht. Later werd het ook gevonden in het Russische Oeralgebergte.

In 1865 werden chromieten (chroom mineralen) gevonden in de Bushveld-regio van Zuid-Afrika, gevolgd door de ontdekking van platina in 1906. In 1924 ontdekte de geoloog Hans Merensky een grote voorraad platina in het Bushveld Igneous Complex in Zuid-Afrika. De specifieke laag die hij vond, het Merensky-rif genaamd, bevat ongeveer 75% van de in de wereld bekende platina.

Grote platina-afzettingen zijn aanwezig in de staat Tamil Nadu, India.

Gebruik

Platina wordt gebruikt in katalysatoren, laboratorium-apparatuur, elektrische contacten en elektroden, platina-weerstandsthermometers, tandheelkundige apparatuur en sieraden, waaronder luxe horloges. De standaard-meter is een staaf platina-iridium van exact 1 meter lengte. Het was de standaard tot 1960.

Biologie

Omdat het een zwaar metaal is, kan het tot gezondheidsproblemen leiden, vooral als je wordt blootgesteld aan platina-zouten. Maar vanwege de corrosieweerstand (nauwelijks 'roesten') is platina als metaal niet in verband gebracht met nadelige effecten voor de gezondheid. Bepaalde platinazouten kunnen gezondheidsproblemen veroorzaken als DNA veranderingen, kanker, allergische reacties geven op de huid en het slijmvlies, schade veroorzaken aan organen zoals de ingewanden, nieren, binnenoor en het beenmerg.

Verbindingen die platina bevatten, zoals cisplatin, oxaliplatin en carboplatin, worden toegepast bij chemotherapie tegen bepaalde soorten kanker.

Veiligheid

Toepassingen

Trivia

Als je in de muziekwereld heel veel grammofoonplaten, CD's of streams hebt verkocht, verdien je een platina plaat. Zie ook Platina (muziek).

Plaats in het periodiek systeem

Periodiek systeem
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As S e Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Afkomstig van Wikikids , de interactieve Nederlandstalige Internet-encyclopedie voor en door kinderen. "https://wikikids.nl/index.php?title=Platina&oldid=691018"