Help mee! Maak een account en maak WikiKids beter!

Lanthaniden

Uit Wikikids
(Doorverwezen vanaf Lanthanide)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Chemisch element
Lanthanide-table.png
Lanthaniden in het Periodiek Systeem
Naam Lanthaniden
Latijn
Symbool
Atoomnummer 57-71
Soort
Kleur
Smeltpunt oC
Kookpunt oC
Portaal Portal.svg Scheikunde
Logo van IUPAC

De lanthaniden zijn een reeks van chemische elementen, en omvat de 15 metallische (metaalachtige) chemische elementen met atoomnummers 57-71 in het Periodiek Systeem van de Scheikunde, van lanthaan tot lutetium. Deze elementen, samen met de chemisch vergelijkbare elementen scandium en yttrium, zijn vaak gezamenlijk bekend als de zeldzame aardelementen of zeldzame aardmetalen ("zeldzame aarden").

De oorsprong van het woord lanthanide komt van de Engelse woorden Lanthanum en -ide. De International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC, Internationale Unie van Pure en Toegepaste Chemie) beveelt aan om "lanthanoid" te gebruiken in plaats van "lanthanide" .

Chemische eigenschappen van de Lanthaniden

Chemisch element La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
Atoomnummer 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71
Afbeelding Lanthanum-2.jpg Cerium2.jpg Praseodymium.jpg Neodymium2.jpg Samarium-2.jpg Europium.jpg Gadolinium-4.jpg Terbium-2.jpg Dy chips.jpg Holmium2.jpg Erbium-crop.jpg Thulium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg Ytterbium-3.jpg Lutetium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg
Dichtheid (g/cm3) 6.162 6.770 6.77 7.01 7.26 7.52 5.244 7.90 8.23 8.540 8.79 9.066 9.32 6.90 9.841
Smeltpunt (°C) 920 795 935 1024 1042 1072 826 1312 1356 1407 1461 1529 1545 824 1652
Kookpunt (°C) 3464 3443 3520 3074 3000 1794 1529 3273 3230 2567 2720 2868 1950 1196 3402
Ontdekt in (jaar) 1838 1803 1885 1885 1945 1879 1896 1880 1843 1886 1878 1843 1879 1878 1907

Lanthaniden: - Lanthanium (La) - Cerium (Ce) - Praseodymium (Pr) - Neodymium (Nd) - Promethium (Pm) - Samarium (Sm) - Europium (Eu) - Gadolinium (Gd) - Terbium (Tb) - Dysprosium (Dy) - Holmium (Ho) - Erbium (Er) - Thulium (Tm) - Ytterbium (Yb) - Lutetium (Lu)

Promethium (Pm) komt als enige lanthanide niet in de natuur voor. Het is gemaakt in een laboratorium met een zogeheten deeltjesversneller. Omdat er maar zo weinig gemaakt kan worden (en het snel vervalt - uiteenvalt) is er geen foto beschikbaar van het metaal.

Geschiedenis

De term "lanthanide" werd in 1925 bedacht en ingevoerd door Victor Goldschmidt. Het komt uit het Grieks λανθανειν (lanthanein) wat zoiets betekent als "liggen verborgen".

Ze worden lanthaniden genoemd omdat de elementen in de reeks chemisch vergelijkbaar zijn met lanthaan.

Voorkomen

De elementen 57 (La) tot 71 (Lu) lijken chemisch sterk op elkaar en komen vaak samen in de natuur voor, vaak overal van drie tot alle 15 van de lanthaniden (samen met yttrium als een 16e) komen voor in mineralen zoals samarskiet , monaziet.

De belangrijkste ertsen zijn monaziet en bastnäsite. Monazietzanden bevatten meestal alle lanthanide-elementen, maar de zwaardere elementen ontbreken in bastnäsiet.

Lanthaniden in erts of mineraal

Gebruik

Lanthanide-elementen en hun verbindingen hebben veel toepassingen, maar de verbruikte hoeveelheden zijn relatief klein in vergelijking met andere elementen. Ongeveer 15000 ton/jaar van de lanthaniden wordt verbruikt als katalysator (op gang brenger van een chemisch proces) en bij de productie van glas.

De apparaten waarin lanthanide-elementen worden gebruikt, zijn onder meer supergeleiders, magnesiumlegeringen, elektronische polijstmachines, raffinagekatalysatoren en hybride auto- onderdelen (voornamelijk batterijen en magneten).

Veel militaire producten voor defensie maken ook gebruik van lanthanide-elementen zoals nachtkijkers en afstandsmeters.

Biologie

Momenteel is er onderzoek dat aantoont dat lanthanide-elementen kunnen worden gebruikt als middelen tegen kanker.

Plaats in het periodiek systeem

De lanthaniden zijn met * aangegeven

Periodiek systeem
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As S e Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Afkomstig van Wikikids , de interactieve Nederlandstalige Internet-encyclopedie voor en door kinderen. "https://wikikids.nl/index.php?title=Lanthaniden&oldid=694013"