Helium: verschil tussen versies
(+ Externe link: 'De bizarre...') |
|||
(21 tussenliggende versies door 7 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
⚫ | |||
− | |||
+ | | afbeelding = Helium_discharge_tube.jpg |
||
− | == Deelonderwerp == |
||
+ | | ander formaat = |
||
⚫ | |||
− | | |
+ | | bijschrift = Helium in een lamp |
− | | |
+ | | naam = Helium |
− | | |
+ | | latijn = |
+ | | symbool = He |
||
− | | Groep = [[Edelgas]]sen |
||
+ | | atoomnummer = 2 |
||
− | | Periode = [[Periode-1-element|Periode 1]] |
||
− | | |
+ | | soort = Edelgas |
− | | |
+ | | kleur = kleurloos |
+ | | smeltpunt = −272,2 <!-- Smeltpunt in celsius --> |
||
− | | Kleur = Kleurloos |
||
+ | | kookpunt = −268,9 <!-- Kookpunt in celsius --> |
||
− | | Atoommassa = 4,0026 |
||
− | | Elektronenconfiguratie = 1s<sup>2</sup> |
||
− | | Oxidatietoestanden = 0 |
||
− | | Elektronegativiteit = |
||
− | | Atoomstraal = 31 |
||
− | | Ionisatiepotentiaal1 = 2372,34 |
||
− | | Ionisatiepotentiaal2 = 5250,56 |
||
− | | Ionisatiepotentiaal3 = |
||
− | | Dichtheid = 0,1787 |
||
− | | Hardheid = |
||
− | | Smeltpunt = |
||
− | | Kookpunt = 4,2 |
||
− | | Aggregatietoestand = Gas |
||
− | | Smeltwarmte = |
||
− | | Verdampingswarmte = 0,0845 |
||
− | | vdWstraal = 140 |
||
− | | Kristalstructuur = Hex |
||
− | | Molair volume = 32,07 (vloeibaar) |
||
− | | Dampdruk = |
||
− | | Geluidssnelheid = 970 |
||
− | | Specifieke warmte = 5193 |
||
− | | Weerstand = |
||
− | | Warmtegeleiding = 0,1513 |
||
}} |
}} |
||
+ | '''Helium''' (uit het Grieks : ἥλιος , <small>geromaniseerd : </small>''helios'' , <small>lit. </small> 'zon') is een scheikundig element met het symbool '''He''' en atoomnummer 2. Het is een kleurloos, geurloos, smaakloos, niet-toxisch, eenatomig [[gas]], het eerste in de edelgasgroep in het [[Periodiek systeem|periodiek systeem]]. Het kook- en smeltpunt zijn het laagste van alle elementen. |
||
− | '''Helium''' is een [[gas]]. Het is een gas dat bijvoorbeeld wordt gebruikt als [[brandstof]] voor [[luchtballon]]nen. als je een ballon met helium vult, zal deze omhoog gaan.Adem het in en je stem wordt hoog. Deze gassoort wordt verbrand door sterren. Helium is ook een element en komt voor in het [[Periodiek Systeem]]. helium werd in 1868 ontdekt door de fransman Pierre Janssen en de engelsman Norman Locker. deze 2 werkte niet samen en toch ontdekte ze het tegelijk. beiden bestudeerden ze het licht van de zon tijdens een [[zonsverduistering]] die in dit jaar plaatsvond. |
||
+ | |||
+ | == Voorkomen == |
||
+ | Helium is het op één na lichtste en het op één na meest voorkomende element in het waarneembare [[heelal]] ([[Waterstof (element)|waterstof]] komt vaker voor). Het meeste helium in het [[universum]] is helium-4, waarvan de overgrote meerderheid werd gevormd tijdens de [[oerknal]]. Door ''kernfusie'' (het samensmelten) van waterstof in sterren ontstaan grote hoeveelheden nieuw helium. |
||
+ | |||
+ | == Geschiedenis == |
||
+ | [[Bestand:Fraunhofer lines.jpg|links|miniatuur|Spectraallijnen van Fraunhofer. Helium zit bij D.]] |
||
+ | Helium werd voor het eerst ontdekt als een onbekende, gele kleur in het zonlicht. Dit gebeurde tijdens een zonsverduistering in 1868. De ontdekkers waren [[Georges Rayet]], [[Captain CT Haig]], [[Norman R. Pogson]], en luitenant [[John Herschel]], en hun waarnemingen en conclusies werden vervolgens bevestigd door de Franse astronoom [[Jules Janssen]]. Janssen wordt vaak aangewezen als de ontdekker van het element helium, samen met [[Norman Lockyer]]. Janssen legde de heliumspectraallijn vast tijdens de [[zonsverduistering]] van 1868, terwijl Lockyer deze vanuit Groot-Brittannië zag. Lockyer was de eerste die suggereerde dat de lijn te wijten was aan een nieuw element, dat hij helium noemde. De ontdekking van het element op aarde werd gemaakt in 1895 door chemici [[Sir William Ramsay]], [[Per Teodor Cleve]] en [[Nils Abraham Langlet]], die vond helium afkomstig van het [[uranium]] [[erts]], ''cleveite''. In 1903 werden grote hoeveelheden aan helium gevonden in [[aardgas]]-velden in delen van de [[Verenigde Staten]], die tegenwoordig verreweg de grootste heliumgas-leverancier is. Omdat helium op aarde niet zoveel voorkomt en het niet met andere elementen gemaakt kan worden moeten we er eigenlijk zuiniger op zijn. |
||
+ | |||
+ | == Gebruik == |
||
+ | Helium is een gas dat bijvoorbeeld wordt gebruikt bij glimmende figuurbalonnen voor kinderen en de [[Luchtschip|luchtschepen]] als de [[Zeppelin|zeppelins]]. Als je een ballon met helium vult, zal deze omhoog gaan. Dat komt omdat helium lichter is dan [[lucht]]. Voor het milieu is het sowieso niet zo'n goed idee om ballonnen op te laten. Een kind kan pech hebben als zijn of haar ballon ontsnapt. |
||
+ | |||
+ | Een populair spelletje tegenwoordig is het inademen van helium uit zo'n figuurballon. Adem je het heliumgas in dan klinkt je stem hoger. Het inademen van helium kan '''gevaarlijk''' worden als het te veel (achter elkaar) wordt gedaan, aangezien helium een eenvoudig verstikkend middel is en de zuurstof verdringt die nodig is voor normale ademhaling. |
||
+ | |||
+ | Vloeibaar helium wordt gebruikt bij de koeling van supergeleidende magneten, waarbij de belangrijkste toepassing in [[MRI- scanner|MRI- scanners]] is. Met deze scanners kunnen de [[organen]] in het lichaam zichtbaar worden gemaakt. Ook magnetische onderdelen van de grote deeltjesversneller [[CERN]] worden er mee gekoeld. De andere industriële toepassingen van helium zijn: als druk- en zuiveringsgas, als beschermende ''atmosfeer'' (mantel) voor booglassen en in processen zoals het kweken van [[Kristal|kristallen]] om siliciumwafels voor elektronische [[Chip|chips]] en zonnecellen te maken. |
||
+ | |||
+ | === Biologie === |
||
+ | Helium is zoals gezegd verstikkend. Als je het onder een te grote druk binnen krijgt, kan het leiden tot ''barotrauma'', ofwel dodelijk scheurend longweefsel. Inademen van teveel helium (uit bijvoorbeeld een heliumballon) kan leiden tot luchtembolie. Hierbij kun je het [[bewustzijn]] verliezen en in [[coma]] raken als gevolg van luchtbellen die de bloedstroom naar de [[hersenen]] blokkeren. Dat kan hersenletsel tot gevolg hebben. |
||
+ | |||
+ | De veiligheidsproblemen voor zogeheten ''cryogeen helium'' (zeer koud helium) zijn vergelijkbaar met die van vloeibare [[Stikstof (element)|stikstof]]; de extreem lage temperaturen kunnen leiden tot koude verbrandingen (brandwonden). |
||
+ | |||
+ | Als vloeibaar helium te snel uit een gastank kan ontsnappen kan er een soort explosie ontstaan. Ook staan deze heliumtanks onder grote druk. Mensen die hier mee werken moeten dus uiterst voorzichtig zijn. |
||
+ | |||
+ | == Veiligheid == |
||
+ | <gallery> |
||
+ | Bestand:GHS-pictogram-bottle.svg|Helium gasfles staat onder druk |
||
+ | Bestand:GHS-pictogram-silhouette.svg|Helium kan inwendig letsel veroorzaken |
||
+ | Bestand:GHS-pictogram-acid.svg|Helium kan koude brandwonden geven |
||
+ | </gallery> |
||
+ | |||
+ | == Toepassingen == |
||
+ | <gallery> |
||
+ | Bestand:Zeppelin NT-4871-2.jpg|Luchtschip of Zeppelin gevuld met '''heliumgas''' |
||
+ | Bestand:MRI-Philips.JPG|MRI-scanner van Philips, gekoeld met '''helium''' |
||
+ | Bestand:Heliumballons - panoramio.jpg|'''Helium'''-balonnen |
||
+ | Bestand:GMAW.welding.af.ncs.jpg|Booglassen met een omhulsel van '''heliumgas''' |
||
+ | Bestand:Wafers on the conveyor (3347741252).jpg|Siliciumwafels voor zonnecellen |
||
+ | Bestand:CERN LHC CMS 02.jpg|Deeltjesversneller CERN |
||
+ | </gallery> |
||
+ | |||
+ | == Links == |
||
+ | * SchoolTV - [https://schooltv.nl/video/krijg-je-een-hoge-stem-van-helium-verandering-van-klankkast/ Stemverandering door helium] |
||
+ | * [https://www.youtube.com/watch?v=nbAuh9kjOfg Bizarre eigenschappen van helium die je nog niet kende (Universiteit van Nederland)] |
||
+ | * National Geographic - [https://www.nationalgeographic.nl/video/tv/helium-101 Helium (Engels ondertiteld)] |
||
+ | == Plaats in het periodiek systeem == |
||
− | {{beg}} |
||
+ | {{periodiek systeem}} |
||
⚫ | |||
+ | [[Categorie:Chemische elementen]] |
||
⚫ | |||
+ | [[Categorie:Gas]] |
Huidige versie van 16 jun 2024 om 12:14
Chemisch element | |
![]() | |
Helium in een lamp | |
Naam | Helium |
Symbool | He |
Atoomnummer | 2 |
Soort | Edelgas |
Kleur | kleurloos |
Smeltpunt | −272,2 oC |
Kookpunt | −268,9 oC |
Portaal ![]() |
---|
Helium (uit het Grieks : ἥλιος , geromaniseerd : helios , lit. 'zon') is een scheikundig element met het symbool He en atoomnummer 2. Het is een kleurloos, geurloos, smaakloos, niet-toxisch, eenatomig gas, het eerste in de edelgasgroep in het periodiek systeem. Het kook- en smeltpunt zijn het laagste van alle elementen.
Voorkomen
Helium is het op één na lichtste en het op één na meest voorkomende element in het waarneembare heelal (waterstof komt vaker voor). Het meeste helium in het universum is helium-4, waarvan de overgrote meerderheid werd gevormd tijdens de oerknal. Door kernfusie (het samensmelten) van waterstof in sterren ontstaan grote hoeveelheden nieuw helium.
Geschiedenis
Helium werd voor het eerst ontdekt als een onbekende, gele kleur in het zonlicht. Dit gebeurde tijdens een zonsverduistering in 1868. De ontdekkers waren Georges Rayet, Captain CT Haig, Norman R. Pogson, en luitenant John Herschel, en hun waarnemingen en conclusies werden vervolgens bevestigd door de Franse astronoom Jules Janssen. Janssen wordt vaak aangewezen als de ontdekker van het element helium, samen met Norman Lockyer. Janssen legde de heliumspectraallijn vast tijdens de zonsverduistering van 1868, terwijl Lockyer deze vanuit Groot-Brittannië zag. Lockyer was de eerste die suggereerde dat de lijn te wijten was aan een nieuw element, dat hij helium noemde. De ontdekking van het element op aarde werd gemaakt in 1895 door chemici Sir William Ramsay, Per Teodor Cleve en Nils Abraham Langlet, die vond helium afkomstig van het uranium erts, cleveite. In 1903 werden grote hoeveelheden aan helium gevonden in aardgas-velden in delen van de Verenigde Staten, die tegenwoordig verreweg de grootste heliumgas-leverancier is. Omdat helium op aarde niet zoveel voorkomt en het niet met andere elementen gemaakt kan worden moeten we er eigenlijk zuiniger op zijn.
Gebruik
Helium is een gas dat bijvoorbeeld wordt gebruikt bij glimmende figuurbalonnen voor kinderen en de luchtschepen als de zeppelins. Als je een ballon met helium vult, zal deze omhoog gaan. Dat komt omdat helium lichter is dan lucht. Voor het milieu is het sowieso niet zo'n goed idee om ballonnen op te laten. Een kind kan pech hebben als zijn of haar ballon ontsnapt.
Een populair spelletje tegenwoordig is het inademen van helium uit zo'n figuurballon. Adem je het heliumgas in dan klinkt je stem hoger. Het inademen van helium kan gevaarlijk worden als het te veel (achter elkaar) wordt gedaan, aangezien helium een eenvoudig verstikkend middel is en de zuurstof verdringt die nodig is voor normale ademhaling.
Vloeibaar helium wordt gebruikt bij de koeling van supergeleidende magneten, waarbij de belangrijkste toepassing in MRI- scanners is. Met deze scanners kunnen de organen in het lichaam zichtbaar worden gemaakt. Ook magnetische onderdelen van de grote deeltjesversneller CERN worden er mee gekoeld. De andere industriële toepassingen van helium zijn: als druk- en zuiveringsgas, als beschermende atmosfeer (mantel) voor booglassen en in processen zoals het kweken van kristallen om siliciumwafels voor elektronische chips en zonnecellen te maken.
Biologie
Helium is zoals gezegd verstikkend. Als je het onder een te grote druk binnen krijgt, kan het leiden tot barotrauma, ofwel dodelijk scheurend longweefsel. Inademen van teveel helium (uit bijvoorbeeld een heliumballon) kan leiden tot luchtembolie. Hierbij kun je het bewustzijn verliezen en in coma raken als gevolg van luchtbellen die de bloedstroom naar de hersenen blokkeren. Dat kan hersenletsel tot gevolg hebben.
De veiligheidsproblemen voor zogeheten cryogeen helium (zeer koud helium) zijn vergelijkbaar met die van vloeibare stikstof; de extreem lage temperaturen kunnen leiden tot koude verbrandingen (brandwonden).
Als vloeibaar helium te snel uit een gastank kan ontsnappen kan er een soort explosie ontstaan. Ook staan deze heliumtanks onder grote druk. Mensen die hier mee werken moeten dus uiterst voorzichtig zijn.
Veiligheid
Toepassingen
Links
- SchoolTV - Stemverandering door helium
- Bizarre eigenschappen van helium die je nog niet kende (Universiteit van Nederland)
- National Geographic - Helium (Engels ondertiteld)
Plaats in het periodiek systeem
Periodiek systeem | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|