Help mee! Maak een account of meld je aan.
Farm-Fresh new.png   WikiKids heeft een nieuw uiterlijk gekregen! Aan de manier waarop je met WikiKids werkt hebben we niets veranderd.
Stem nu op: Musicalfilm

Friezen

Uit Wikikids
Ga naar: navigatie, zoeken
Farm-Fresh bullet go.png Zie Friesland voor het hoofdartikel over de provincie Friesland
Grote Pier, standbeeld in Friesland

De Friezen zijn een oud volk. De Friezen wonen meestal in Friesland, een provincie in het Noorden van Nederland. Veel Friezen leven ook in Duitsland (Oost-Friesland), en in stukken van Denemarken. Vroeger, honderden jaren geleden, waren de Friezen een volk met een eigen land. Nu zijn de Friezen gewoon inwoners van Nederland. Ze spreken Nederlands, maar hebben ook hun eigen taal, het Fries. De Friese kinderen krijgen op de basisschool en later ook op de middelbare school les in de Friese taal. Bijna allemaal spreken ze vloeiend Nederlands als tweede taal. Ze spreken het Fries als moedertaal.

Typisch Fries

Doutzen Kroes, een wereldberoemd Fries fotomodel

De Friezen zijn een trots volk, ze zijn vaak koppig en standvastig (blijven bij hun ideeën). Zo worden Friezen vaak omschreven. Ook zijn ze vaak blond van haarkleur, hebben ze vaak een lichte oogkleur en zijn ze lang van gestalte. De Friezen hebben eigen sporten zoals Fierljeppen (over sloten heen springen met stokken). Ze waren de laatste bevolkingsgroep in Nederland die tot het christelijke geloof werden bekeerd en hingen nog lange tijd hun heidense goden aan. De Friezen sloegen Bonifatius dood, omdat hij hen wilde bekeren terwijl de Friezen dat niet wilden: hij had zelfs het lef gehad hun heilige boom om te hakken en er een kapel (kerkje) van te bouwen.

Hoewel cabaratiers en komieken er tegenwoordig grappen over maken namen de mensen de Friezen vroeger dood serieus. De Romeinen hadden groot ontzag voor de dappere krijgers van de Friezen en in de Middeleeuwen kende iedereen de legendarische Grote Pier. In de 20e is de spionne Mata Hari wereldberoemd geworden en staat de schaatser Sven Kramer in de top drie van de beste schaatsers aller tijden op de tweede plaats. Eén van de succesvolste supermodellen ter wereld is het Friese model Doutzen Kroes. Die promoot ook in het buitenland de Friese taal, haar moedertaal. Wereldwijd is zij één van de bestverdienende modellen. Ze werkt voor het befaamde "Victoria's Secret". En de Friese skutsjes zijn wereldberoemd als snelle en wendbare zeilschepen, die door hun sierlijke vorm ook nog eens schitterend om te zien zijn.

Geschiedenis

De Friezen hebben een lange geschiedenis. Volgens sommige begon die duizenden jaren geleden al. Er zijn theorieën dat de Friezen afstamden van blonde Indiërs (die op hun beurt afstamden van Alexander de Grote. Vroeger, tot in het jaar 800, waren alle Friezen nog aanhangers van het Heidense Friese Geloof. Ze brachten, net als hun buurvolk de Saksen, zelfs nog mensenoffers totdat Karel de Grote daar in de tijd van Radboud een einde aan maakte. 1 In de periode van circa 200 voor Chr. tot aan de jaartelling vindt men aardewerk uit de zogeheten keramiekgroep "Streepband-aardewerk". Dit wordt aangetroffen in het noorden van Friesland, Groningen, Drenthe, Noord-Duitsland, Texel, Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. In de periode 100 tot 250 na Chr. wordt "Fries aardewerk" aangetroffen in het noorden van Friesland, Texel, via Noord-Holland tot aan Katwijk. Het aardewerk kende eeuwenlang zijn eigen verschijningsgebied, tot aan de Volksverhuizingen, waarna er een vormverandering plaatsvond in het "Friese aardewerk" en het vervolgens verdween. Het Friese aardewerk was dus erg bekend in de vroegere tijden.

Radboud

Radboud met één been in de doopvont - wandschildering

Vroeger, in de tijd van de Romeinen, hadden de Friezen een groot Rijk langs de Noordzee kust.

De laatste koning van Friesland was Radbod in ongeveer 700 na Christus. Hij was erg fel tegenover de christelijke missionarissen - dat waren mensen die iedereen tot het christendom wilden bekeren. Koning Radbod (ook wel Radboud genoemd) wilde dat de Friezen hun eigen geloof zouden blijven aanhouden. Dat hadden ze al wel duizend jaar geloofd, en hij wilde niet gedwongen worden te veranderen. Volgens een legende stond hij op het punt te worden gedoopt. Toen vroeg hij de priester: "Mijn voorouders, die in de Oude goden geloofden, zijn die ook in de Hemel?" de priester sprak: "Nee koning, die zijn in de hel nu omdat ze niet in God geloofden!" Radbod, al met één been in de doopvont, stapte er toen uit en wilde niets meer met de christenen te maken hebben: "Liever zit ik met mijn voorvaderen in de hel, dan alleen in de hemel!", zei hij woedend.

Zoals een gedichtje hierover gaat:
Wulfram, de christen, die hem bekeren wou
Beloofde hem de hemel, als hij hem dopen zou.
Doch met één been in de vont bedacht de Friese vorst zich snel;,
Trouw aan zijn verwanten ging hij liever naar de hel.

Romeinse Tijd

De Friezen zijn al een erg oud volk: de bekende Romeinse geschiedschrijver Tacitus schreef al over de Friezen (Frisii). De Romeinen hadden groot respect voor de Friezen, omdat het dappere krijgers waren en de Romeinen hen niet konden verslaan. Dat was best knap van de Friese krijgers: het Romeinse leger stond toen al bekend als een groot en machtig leger en ze hadden al vele landen en gebieden veroverd. De Romeinse verovering van wat nu (anno 2009) Nederland is, werd door de Friezen tot staan gebracht. Alleen in Zuiden van Nederland viel in Romeinse handen. De Romein Tacitus verdeelde de Friezen in twee soorten: de Groot Friezen en de Klein Friezen - de Groot Friezen waren grote mensen, de Klein Friezen waren kleiner van gestalte.

Grote Pier

Grote Pier en zijn neef Wijerd Jelckama vechtend tegen de Hollanders

Aan het eind van 15e eeuw, in 1480, werd in Kimswerd een jongetje geboren die Pier Gerlofs Donia heette. Hij groeide op tot een enorme grote en sterke man. Hij was wel 7 voet lang (2 meter 15) en zo sterk als een beer. Hij werd een boer en werkte hard. Hij had een vrouw en twee kinderen. Maar toen sloeg het noodlot toe! Duitse landsknechten overvielen zijn dorp, sloopten de huizen, maakten zijn vrienden dood, verbranden zijn boerderij en vermoorden zijn vrouw! Pier is woedend! Hij begint een leger, de Arumer Zwarte Hoop, en ze vechten tegen de Saksen, de Bourgondiërs, de Habsburgers en de Hollanders die Friesland terroriseren. Als piraat laat hij in één zeeslag wel 28 schepen zinken! Hij gooit 500 mensen overboord! De reusachtige piraat kreeg de bijnaam: Grote Pier. Hij belegerde Medemblik en Alkmaar. Hij schopte de buitenlanders uit Friesland, en stierf in 1520. Hij was één van de bekendste Friezen aller tijden. Minder bekend is zijn neef, Grote Wierd. Diens echte naam was Wijerd Jelckama.

Mata Hari

Mata Hari, de beroemde spionne

In de Eerste Wereldoorlog bleef Nederland neutraal. Friesland was toen al een onderdeel van Nederland en deed dus ook niet mee aan de oorlog. Toch komt één van de bekendste personen uit deze periode uit Friesland. Het was de spionne Mata Hari. Ze was een exotische danseres in Parijs. Ze was erg knap en ze ontfutselde allemaal geheimen aan de Fransen en de Duitsers tegelijkertijd! Iemand die spioneert voor twee partijen zonder dat die dat weten, noem je een dubbelspion. In 1917 werd ze door de Franse politie opgepakt en kreeg ze de doodstraf voor spionage. Ze werd datzelfde jaar ter dood gebracht, voor het vuurpeloton. Later zijn er veel films en boeken over haar leven verschenen, al in de jaren '30 van de 20e eeuw.

Cultuur

De Friezen hebben een unieke eigen cultuur, die al erg oud is en uit de Romeinse tijd stamt.

Taal

Ze hebben een eigen taal, het Fries. Die taal is officieel erkend door de EU omdat het te moeilijk is om een dialect te kunnen zijn en een aparte schrijfwijze heeft.

De vlag van Friesland

Omdat Fries een aparte taal is, hebben alle plaatsnamen in Friesland (Fryslan) dan ook een Nederlandse naam, en een Friese daaronder. Net zoals in België (Frans en Nederlands).

Dialecten

Het Fries is onder te verdelen in de volgende dialecten:

  1. Noordhoeks (het gebied ten noorden van Dokkum - de Noordhoek)
  2. Kleifries (in de Kleistreek)
  3. Woudfries (in de Friese Wouden)
  4. Zuidwesthoeks (in de Zuidwesthoek)
  5. Hindeloopers (in Hindeloopen)
  6. Aasters en Westers (op resp. Oost- en West-Terschelling)
  7. Schiermonnikoogs of Eilanders (op Schiermonnikoog)

Friese keuken

Zoals elke regio heeft ook Friesland een eigen keuken. Warme maaltijden woorden vaak gegeten tussen de middag, iets wat nog stamt uit de tijden waarin bijna iedereen er nog op het platteland woonde en werkte. Er wordt van alles en nog wat gegeten. Vooral bruin brood, en veel kaas, melk en yoghurt en kwark, en andere zuivel en tarwe producten die op het land worden verbouwd. Voorbeelden van Fries eten zijn de Friese dümkes (duimpjes, Friese koekjes met anijs, die wel wat op duimen lijken) en de bekende sûkerbôle (suikerbrood). Ook bekend is de typisch Friese nagelkaas en de Friese fruitkoek. Dan is er nog het Friese roggebrood en "Beerenburg", een Friese alcoholische drank. Er is de Weduwe Joustra Beerenburg en die van Sonnema. Er is ook de bekende Dokkumer Koffie (hete koffie met een scheut Beerenburg en room) en Pharisäer (koffie met rum en slagroom). Kuise zusterkoeken en de bekendere Oranjekoeken komen ook allemaal van oorsprong uit Friesland.

Elfstedentocht

Al sinds de 19e eeuw wordt de Elfstedentocht (Fries: "Âlvestêdetocht") geschaatst, een typisch Friese schaatstocht over ijs, gereden langs de elf grootste Friese steden over de bevroren kanalen:

Fries afstand vanaf startpunt (km)
Leeuwarden (start) Ljouwert 0
Sneek Snits 22
IJlst Drylts 26
Sloten Sleat 40
Stavoren Starum 66
Hindeloopen Hylpen 77
Workum Warkum 86
Bolsward Boalsert 99
Harlingen Harns 116
Franeker Frjentsjer 129
Dokkum Dokkum 174
Leeuwarden (finish) Ljouwert 199

De Elfstedentocht wordt alleen gereden als het ijs dik genoeg is. Vanwege het steeds warmer wordende weer worden de Friese winters zachter. Daardoor is de "Tocht der Tochten" al sinds 1997 niet meer gereden. Willem Alexander reed eens ook de tocht uit. Na afloop eten de deelnemers en de toeschouwers een kop snert (erwtensoep met rookworst). Vaak was de Elfstedentocht gereden in de bittere koude. Zoals bijvoorbeeld in "de Hel van 63" - vanwege de strenge winter van dat jaar. Deelnemers hebben wel eens vingers en tenen verloren aan de kou!

Bekende Friezen

Er zijn in de geschiedenis veel bekende Friezen geweest. Hier is een lijstje met een paar van de bekendste Friezen aller tijden:

Afkomstig van Wikikids , de interactieve Nederlandstalige Internet-encyclopedie voor en door kinderen. "https://wikikids.nl/index.php?title=Friezen&oldid=451702"