Erosie: verschil tussen versies
k (Robotgeholpen oplossing voor doorverwijzing: Ijs - Koppeling(en) gewijzigd naar IJs (materie)) |
|||
(15 tussenliggende versies door 7 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
+ | [[Bestand:Lichtensteinklamm 2.jpg|miniatuur|right|200px|In de Lichtensteinklamm in Oostenrijk heeft het stromende water een rots uitgeschuurd. Je ziet goed hoe het water hard langs de rotsen schuurt.]] |
||
− | '''Erosie''' is de schurende werking van wind(zand) en water, waardoor het landschap gevormd wordt. Dit kan duizenden jaren duren.Het meest beroemde voorbeeld is de [[Grand Canyon]] in de U.S.A., maar ook de Gorges de Verdon in Frankrijk is bekend. Andere voorbeelden zijn Monument Valley en Arches. Beiden te vinden in de U.S.A. |
||
+ | [[Bestand:Wave-cut notch in the eastern side of Bat's Head - geograph.org.uk - 299732.jpg|miniatuur|right|200px|De zee heeft de onderkant van de rots al erg uitgeschuurd.]] |
||
− | Ook bouwwerken hebben natuurlijk onder erosie te lijden. Een bekend voorbeeld hiervan is de piramide van Cheops, in Egypte, waarvan de zijden vroeger helemaal glad waren. Erosie is het proces van slijtage van een vast oppervlak waarbij materiaal wordt verplaatst of geheel verdwijnt. Op aarde gebeurt erosie vooral door de werking van wind, stromend water, ijs, maar ook ongewone vormen van erosie zijn mogelijk als gevolg van vulkaan uitbarstingen en inslagen. Erosie is een gebeurtenis met een natuurlijke oorzaak dat in ieder tijdperk optreedt. |
||
+ | [[Bestand:Desert rock trees.jpg|miniatuur|right|200px|Wind en zand maken deze rotsen steeds ronder en dunner.]] |
||
− | Menselijke activiteiten kunnen het erosieproces versnellen. Deeltjes van de grond komen dan los en verplaatsen zich. Maar ook van die duizenden stenen breken kleine stukjes af die worden meegesleurd. We noemen dit dan erosie. Erosie is dus slijtage in de natuur, bijvoorbeeld door het kappen van bossen en het kaal houden van de bodem door ploegen. |
||
+ | [[Bestand:Estàtua al cementeri de Pedreguer.JPG|miniatuur|right|150px|Geen erosie maar verwering.]] |
||
− | Erosie moet niet verward worden met verwering. Het verschil tussen erosie en verwering is dat bij erosie de grond verplaatst wordt, terwijl bij verwering de grond wel in stukjes breekt of chemisch verandert maar op dezelfde plaats blijft. Wel is het zo dat verweerde grond vaak makkelijker erodeert(weggaat). |
||
− | In Vlaanderen komt erosie veel voor. Elk jaar spoelt gemiddeld 15 miljoen ton vruchtbare Vlaamse landbouwgrond weg door bodemerosie. Als op een berghelling de bomen gekapt worden kan door regenval het water sneller naar beneden stromen en zo meer grond wegspoelen. Dat is dus slijtage van de berg. |
||
− | Erosie ook wel afbraak genoemd, is het gecombineerde effect van alle processen die meewerken aan de afbraak van losse en vaste gesteenten. Hiertoe behoren onder andere verwering, transport, machinale werking van stromend water en de machinale werking van wind, ijs, en nog meer dingen. Hoofdstuk 3: Waar komt het voor? |
||
+ | '''Erosie''' is de schurende werking van water, wind en ijs, waardoor het landschap van de [[Aarde (planeet)|aarde]] gevormd wordt. Erosie is een kracht die speelt aan de buitenkant van de aarde. Je hebt ook krachten die van binnenuit de aarde veranderen. Door erosie, maar ook door krachten van binnenuit is het aardoppervlak altijd in verandering. Deze veranderingen kunnen wel duizenden jaren duren. |
||
+ | == Soorten erosie == |
||
− | Winderosie komt vaak voor in droge gebieden, maar bijvoorbeeld ook op de hogere zandgronden van Nederland, zoals de Veluwe. Winderosie van de bodem vindt plaats als gevolg van de kracht van de wind, waarbij bodemdeeltjes door de wind worden meegenomen. Wanneer de toplaag van de bodem al verdwenen is, wordt de bodem gevoeliger voor verstuiving, waardoor een landschap kwetsbaarder wordt voor winderosie. |
||
+ | Het aardoppervlakte kan uitschuren door: |
||
+ | * water |
||
+ | * wind |
||
+ | * ijs |
||
+ | == Erosie door water == |
||
− | Watererosie is een proces waarbij bodemdeeltjes door de impact van regendruppels en stromend water worden losgemaakt en ergens anders word neergelegd. Wanneer kale aarde op een helling ligt, dan stroomt bij regenval grond met het water langs het oppervlak naar beneden. Dit geeft een verhoogde kans op aardverschuivingen. Watererosie geeft kenmerkende erosiegeulen. Een erosiegeul(een gat in de grond) kan mansdiep(net zo diep als een man) zijn of nog dieper, en transporteert bij regenval grote hoeveelheden water en mee gespoelde bodemdeeltjes naar een rivier of meer. |
||
+ | Als water beweegt, dan werkt dit als een soort schuurpapier op de aarde. Denk bijvoorbeeld aan de [[zee]]. Jaar in jaar uit slaan de golven op een rots bij de kust. Steeds neemt het water kleine deeltjes rots mee. De rots beneden bij de zee wordt erg dun. Uiteindelijk zal ook de rots daarboven instorten. Hoe harder de rots is, hoe langer het duurt voordat je verandering ziet. Niet alleen de zee, maar ook water in [[rivieren]] stroomt en schuurt. Rivieren veranderen daarom steeds van vorm. Of denk aan de kracht van het water bij watervallen. Onderaan een [[waterval]] is vaak een hele poel uitgesleten. |
||
+ | == Erosie door wind == |
||
− | Ploegerosie ontstaat wanneer een akker op een helling geploegd wordt. Tijdens het ploegen zullen de bodemdeeltjes opgetild worden door de ploeg, om daarna terug te vallen. Bij dit terugvallen zullen de bodemdeeltjes door de zwaartekracht lager op de helling terechtkomen dan ze oorspronkelijk lagen. Deze vorm van erosie zorgt voornamelijk voor erosie bovenaan de akker, terwijl er onderaan de akker voornamelijk sedimentatie(In vlakke gebieden stromen rivieren trager, het water wordt rustig en het meegenomen materiaal zakt naar de bodem) plaats heeft. |
||
+ | De [[wind]] kan zand wegblazen. Als dit zand tegen iets aankomt, dan schuurt dit. Dit voel je ook als je op het strand bent als het hard waait. Het zand schuurt langs je heen en dit prikt. In de [[woestijn]] is natuurlijk veel zand. Dit zand schuurt tegen alles dat het tegen komt. Je ziet daar bijvoorbeeld rotsen die lijken op bomen, omdat het zand de onderkant van de rotsen heeft weg geschuurd. |
||
+ | == Erosie door ijs== |
||
+ | Ook [[IJs (materie)|ijs]] heeft heel veel kracht en kan de buitenkant van de aarde veranderen. Als ijs verschuift, duwt het aarde, rotsen en bomen aan de kant. In de laatste [[ijstijd]] zijn zo op aarde veel valleien gevormd. En in Nederland vind je nog heuvels die door het ijs zijn ontstaan, het ijs heeft dit omhoog geduwd. Ook vind je in Nederland nog [[zwerfkeien]] die met het ijs zijn meegevoerd. |
||
+ | == Erosie of verwering? == |
||
+ | Het landschap kan ook veranderen door het [[weer]] in plaats van door uitschuren. Dan noem je het [[verwering]]. Denk hierbij aan een rotsblok waar barsten in gekomen zijn omdat het soms heel warm is en soms heel erg vriest. In de barsten kan water komen. Door steeds weer smelten en bevriezen zal de rots uiteindelijk in stukjes breken. Niet alleen het landschap, maar ook gebouwen en beelden kunnen ''verweren''. |
||
+ | == Externe link == |
||
− | {{beg}} |
||
+ | [http://www.schooltv.nl/video/erosie-de-bodem-glijdt-weg/#q=erosie Erosie, de bodem glijdt weg.] SchoolTV legt in 2:28 minuten uit wat het is en hoe je het kunt tegengaan. |
||
⚫ | |||
+ | |||
+ | |||
+ | == Bronnen == |
||
+ | *Peters, A & Westerveen F. (2010). ''Geowijzer. Kennisbasis, inhoud en didactiek.'' Noordhoff uitgevers, Groningen/Houten. |
||
+ | *Marshak, S. (2001). ''Earth: Portret of a planet.'' W.W. Norton & Company, New York. |
||
+ | *Vulkanisme (2016). Exogene Processen. Op: [http://www.vulkanisme.nl/geomorfologie/exogene-processen.php www.vulkanisme.nl/geomorfologie] |
||
+ | |||
+ | [[Categorie:Fysische aardrijkskunde]] |
||
⚫ |
Huidige versie van 1 jan 2022 om 17:17
Erosie is de schurende werking van water, wind en ijs, waardoor het landschap van de aarde gevormd wordt. Erosie is een kracht die speelt aan de buitenkant van de aarde. Je hebt ook krachten die van binnenuit de aarde veranderen. Door erosie, maar ook door krachten van binnenuit is het aardoppervlak altijd in verandering. Deze veranderingen kunnen wel duizenden jaren duren.
Soorten erosie
Het aardoppervlakte kan uitschuren door:
- water
- wind
- ijs
Erosie door water
Als water beweegt, dan werkt dit als een soort schuurpapier op de aarde. Denk bijvoorbeeld aan de zee. Jaar in jaar uit slaan de golven op een rots bij de kust. Steeds neemt het water kleine deeltjes rots mee. De rots beneden bij de zee wordt erg dun. Uiteindelijk zal ook de rots daarboven instorten. Hoe harder de rots is, hoe langer het duurt voordat je verandering ziet. Niet alleen de zee, maar ook water in rivieren stroomt en schuurt. Rivieren veranderen daarom steeds van vorm. Of denk aan de kracht van het water bij watervallen. Onderaan een waterval is vaak een hele poel uitgesleten.
Erosie door wind
De wind kan zand wegblazen. Als dit zand tegen iets aankomt, dan schuurt dit. Dit voel je ook als je op het strand bent als het hard waait. Het zand schuurt langs je heen en dit prikt. In de woestijn is natuurlijk veel zand. Dit zand schuurt tegen alles dat het tegen komt. Je ziet daar bijvoorbeeld rotsen die lijken op bomen, omdat het zand de onderkant van de rotsen heeft weg geschuurd.
Erosie door ijs
Ook ijs heeft heel veel kracht en kan de buitenkant van de aarde veranderen. Als ijs verschuift, duwt het aarde, rotsen en bomen aan de kant. In de laatste ijstijd zijn zo op aarde veel valleien gevormd. En in Nederland vind je nog heuvels die door het ijs zijn ontstaan, het ijs heeft dit omhoog geduwd. Ook vind je in Nederland nog zwerfkeien die met het ijs zijn meegevoerd.
Erosie of verwering?
Het landschap kan ook veranderen door het weer in plaats van door uitschuren. Dan noem je het verwering. Denk hierbij aan een rotsblok waar barsten in gekomen zijn omdat het soms heel warm is en soms heel erg vriest. In de barsten kan water komen. Door steeds weer smelten en bevriezen zal de rots uiteindelijk in stukjes breken. Niet alleen het landschap, maar ook gebouwen en beelden kunnen verweren.
Externe link
Erosie, de bodem glijdt weg. SchoolTV legt in 2:28 minuten uit wat het is en hoe je het kunt tegengaan.
Bronnen
- Peters, A & Westerveen F. (2010). Geowijzer. Kennisbasis, inhoud en didactiek. Noordhoff uitgevers, Groningen/Houten.
- Marshak, S. (2001). Earth: Portret of a planet. W.W. Norton & Company, New York.
- Vulkanisme (2016). Exogene Processen. Op: www.vulkanisme.nl/geomorfologie