Spanje: verschil tussen versies

Uit Wikikids
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
k (spanje is een leuk land)
(Naam)
 
(43 tussenliggende versies door 7 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
{{Sjabloon:Spanje}}
+
{{Spanje}}
[[Bestand:Port-Vell-Night.JPG|400px|right|thumb|De oude binnenstad van [[Barcelona]] in de nacht]]
+
[[Bestand:Port-Vell-Night.JPG|300px|right|thumb|De oude binnenstad van [[Barcelona]] in de nacht]]
[[Bestand:StrandSpanje.JPG|400px|right|thumb|Een kustlijn in Spanje]]
+
'''Spanje''' (officieel het '''Koninkrijk Spanje''') is een land in het zuidwesten van [[Europa (werelddeel)|Europa]]. Het ligt op het [[Iberisch Schiereiland]] en heeft 50.000.000 inwoners. Spanje grenst in het noorden aan [[Frankrijk]] en [[Andorra]] en in het oosten aan [[Portugal]]. Daarnaast ligt in het zuiden het Britse overzeese gebied, [[Gibraltar]]. De [[Balearen]] en de [[Canarische Eilanden]] zijn onderdeel van Spanje, net als [[Ceuta]] en [[Melilla]], twee steden op het Marokkaanse vasteland. De hoofdstad van het land is [[Madrid]], maar [[Barcelona]], [[Valencia]], [[Sevilla]] en [[Zaragoza]] zijn belangrijke steden. Spanje is onder Nederlanders en Belgen een populair vakantieland.  
[[Bestand:Glaciar del Aneto.jpg|400px|right|thumb|De [[Pyreneeën]] in Spanje]]spanje is een leuk land om op vakantie te gaan er zijn verschillende klimaten en culturen, ook is het lekker warm en de zee heel blauw[[Bestand:Alhambra-m.jpg|400px|right|thumb|Het [[Alhambra]], een Moors paleis in [[Granada]]]]
 
[[Bestand:Palma de Mallorca-cathedral.jpg|400px|right|thumb|De kathedraal van [[Palma de Mallorca]]]]
 
'''Spanje''' (officieel het '''Koninkrijk Spanje''') is een land in het zuidwesten van [[Europa (werelddeel)|Europa]], op het [[Iberisch Schiereiland]], met ruim 47.000.000 inwoners.
 
Drie landen grenzen aan Spanje, namelijk [[Portugal]] in het westen en [[Frankrijk]] en [[Andorra]] in het noorden.
 
Bijna geheel de grens met Frankrijk en Andorra wordt gevormd door een bergketen, de [[Pyreneeën]].
 
  
Ten zuiden van Spanje ligt een heel speciaal gebied en dat heet [[Gibraltar]].
+
Het land heeft een lange geschiedenis. Onder meer de [[Carthago|Carthagers]], de [[Romeinen]] en de islamitische [[Moren]] hebben het gebied (deels) bezet. Tussen de 8e en 15e eeuw werd het gebied door de christenen heroverd in de zogeheten [[reconquista]]. Onder [[Huis Habsburg]] werd Spanje een wereldrijk met vele koloniën, waaronder [[Argentinië]], [[Cuba]] en [[Mexico]]. Dit leidde ertoe dat het Spaans een wereldtaal werd. Na de [[Spaanse Successieoorlog]] verloor Spanje veel gebieden in Europa. Tijdens de oorlogen tegen [[Napoleon]] werd Spanje bezet door Frankrijk. Het Spaanse koninkrijk raakte verzwakt en verloor veel Latijns-Amerikaanse koloniën. In 1931 werd de monarchie afgeschaft waarna de [[Spaanse Burgeroorlog]] uitbrak. Deze werd gewonnen door de nationalisten, die van Spanje een dictatuur maakten onder [[Francisco Franco]]. Na zijn dood in 1975 werd de monarchie hersteld en werd Spanje een democratie.  
Dat is een kroonkolonie van het [[Verenigd Koninkrijk|VK]].
 
Het land heeft een aantal bekende overzeese gebieden, zoals de [[Balearen]]-eilanden ([[Mallorca]], [[Menorca]] en [[Ibiza]]) in de [[Middellandse Zee]], de [[Afrika|Afrikaanse]] [[exclave|exclaves]] [[Ceuta]] en [[Melilla]] en de [[Canarische Eilanden]] ([[Fuerteventura]], [[Gran Canaria]], [[La Gomera]], [[La Palma]], [[Lanzarote]], [[Tenerife]], [[El Hierro]], [[Graciosa]], [[Alegranza]], [[Montaña Clara]], [[Isla de Lobos]], [[Roque del Este]] en [[Roque del Oeste]]) op de [[Atlantische Oceaan]].
 
  
De hoofdstad van Spanje is [[Madrid]], dat tevens de grootste stad is met 3.255.950 inwoners in het jaar [[2010]].
+
Spanje is tegenwoordig onderdeel van de [[Europese Unie]], de [[Verenigde Naties]] en de [[NAVO]]. De Spaanse cultuur is internationaal bekend. Voorbeelden de [[flamenco]], [[tapas]], [[stierenvechten]], schrijver [[Miguel de Cervantes]], schilders [[Salvador Dalí]] en [[Pablo Picasso]] en architect [[Antoni Gaudí]].  
Andere belangrijke steden in het land zijn onder andere [[Barcelona]], [[Valencia]], [[Sevilla]], [[Zaragoza]] en [[Málaga]].
 
Er zijn veel verschillende indrukwekkende culturen hier.
 
Sommige plekken zijn heel erg modern met wolkenkrabbers in overvloed. Andere zijn regenachtige plaatsen waar weinig mensen wonen.
 
  
 
== Naam ==
 
== Naam ==
 +
[[Bestand:Kaart_Spanje.png|right|250px|thumb|Een kaart van Spanje.]]
 
De naam "Spanje" heeft dit land te danken aan de [[Romeinen]] uit [[Italië]].
 
De naam "Spanje" heeft dit land te danken aan de [[Romeinen]] uit [[Italië]].
 
Die noemden Spanje toen Hispania, wat tevens aangewezen was voor heel het Iberische Schiereiland (dus Portugal en Andorra ook).
 
Die noemden Spanje toen Hispania, wat tevens aangewezen was voor heel het Iberische Schiereiland (dus Portugal en Andorra ook).
Regel 24: Regel 15:
  
 
== Geschiedenis ==
 
== Geschiedenis ==
=== Begin-geschiedenis ===
+
=== Prehistorie en oudheid ===
De geschiedenis van Spanje begint met de [[Iberiërs]].
+
[[Bestand:Reproduction_cave_of_Altamira_01.jpg|left|300px|thumb|De grot [[Altamira]] staat bekend vanwege de rotsschilderingen.]]
Dat was één van de eerste volkeren die zich hier vestigden.
+
De geschiedenis van Spanje begint met de [[Iberiërs]]. Dat was één van de eerste volkeren die zich hier vestigden. Ze zijn bekend geworden door vele archeologische vondsten. Vervolgens kwamen de [[Feniciërs]] en de [[Oude Grieken]] naar Spanje. Zij stichtten hier koloniën. Zij stichtten de eerste steden. Volgens sommige oud-Griekse schrijvers is [[Malaga]] door de Grieken gesticht, maar hiervoor is nog geen bewijs gevonden. Na de Grieken kwamen de [[Carthago|Carthagers]] naar Spanje. De Carthagers voerde oorlog met de Romeinen, die zij vervolgens verloren. Onder [[Scripio Africus]] vielen de Romeinen in 206 v.Chr. het huidige Spanje binnen. Toch duurde het tot 19 v.Chr. voor dat de Romeinen alle uithoeken verkend hadden. Anders dan hun voorgangers verkennen de Romeinen ook de binnenlanden. De Oude Grieken bleven vooral aan de kusten. Sommige volkeren hadden ze hierdoor nog niet verkend en daarom hebben ze nooit geweten dat er [[Basken]] waren in [[Baskenland]].
Ze zijn bekend geworden door vele archeologische vondsten.
 
Ook Oude Grieken, Feniciërs en Romeinen hebben hier voor lange tijd gewoond.
 
Sommige volkeren hadden ze nog niet verkend en daarom hebben ze nooit geweten dat er [[Basken]] waren in [[Baskenland]] (het gebied rond Bilbao).
 
  
De meeste kolonisten (=Oude Grieken enz.) leefden hier langs de kust van de [[Middellandse Zee]], maar de Feniciërs kwamen zelfs zover tot de kusten langs de [[Atlantische Oceaan]] vlak bij de huidige grens met [[Portugal]].
+
De komst van de Romeinen zorgde voor de verspreiding van het [[Latijn]], waar later het Spaans uit zou ontstaan. Ook stichtten ze vele steden, zoals Madrid en León, en legden wegen aan. Door de invallen van de [[Barbaren]] in de 3e eeuw ging de welvaart terug. In het begin van de vijfde eeuw vielen de [[Visigoten]] het gebied binnen, waardoor het westelijke gedeelte van het Romeinse Rijk viel.  
Ze bouwden prachtige klassieke gebouwen, zoals tempels, aquaducten en theaters.
 
Tijdens de [[Punische Oorlogen]] (oorlogen tussen Romeinen uit Italië en Carthagenen uit [[Tunesië]]) vielen de Carthagenen Spanje aan en veroverden het voor een groot deel.
 
Hun belangrijkste koloniën waren gelegen op het Baleaarse eiland Ibiza en rond de stad [[Carthagena]].
 
  
Carthagena is naar dit volk vernoemd en hier waren veel verschillende bouwwerken gemaakt in Carthaagse stijl.
+
===De Visigoten en Moren===
Oorspronkelijk waren de Carthagenen afkomstig uit Fenicië, maar ze waren kolonisten van Noord-Afrika.
+
[[Bestand:Interior_Mezquita_Cordoba_Spain.jpg|right|300px|thumb|De binnenkant van de [[Mezquita]] in [[Córdoba]] is gebouwd onder de Moren.]]
Toen de [[Middeleeuwen]] aangebroken waren, werd Spanje geplunderd door vele volken waaronder de [[Moren]] en de [[Visigoten]].
+
De Visigoten verdrongen veel andere volkeren. De Visigoten regeerden Spanje als een koninkrijk vanuit Catalonië. In de 6e eeuw wisten ze het Baskenland toe te voegen aan hun koninkrijk. Ondertussen veroverden de Byzantijnen het zuiden van Spanje. De Visigoten namen overigens veel over van de Romeinen. Het Romeinse bestuurssysteem en cultuur bleef grotendeels intact. Ook bleven de Romeinse grootgrondbezitters een grote rol spelen in de maatschappij. De Visigoten bekeerden zich ook tot het christendom.  
Eerste werd Spanje een Visigotische monarchie.
 
De religie was toen nog het rooms-katholieke christendom.
 
  
Later werd het dus veroverd door de Moren.
+
De Visigoten hadden onderling ook conflicten en riepen daarom de hulp in van de [[Moren]] uit Noord-Afrika. De Moren bleken echter geen hulptroepen te zijn, maar veroveraars. In 711 vielen ze het gebied bij [[Tarifa]] en [[Gibraltar]] binnen en een jaar later hadden ze Catalonië bereikt. Ze stichtten een [[kalifaat]], aangezien de Moren islamitisch waren. De Moren waren erg tolerant en er was vrijheid van religie. Dit zorgde ervoor dat er een grote Joodse minderheid in het Moorse Rijk leefde. Christenen en joden mochten hun religie behouden, maar moesten een speciale belasting betalen. Later zouden veel christenen en joden zich tot de islam bekeren. De Moren regeerden over het gehele Iberische Schiereiland met uitzondering van het [[koninkrijk Asturië]], dat christelijk was. De Moren veroverden dit grote gebied binnen tien jaar. De christenen zouden er vervolgens zo'n 770 jaar over doen om het weer terug te veroveren.  
Moren waren oorspronkelijke Arabieren die zich verspreidden over heel [[Afrika]] én ook grote delen van Frankrijk en Spanje.
 
Voor lange tijd heersten ze over Spanje en de bevolking werd geheel moslim.
 
Als iemand moslim is, gelooft hij of zij in de [[islam]].
 
[[Cordoba]] werd de hoofdstad van het Moorse Rijk.
 
  
Dat werd toen nog Al-Andalus genoemd.
+
[[Bestand:Umayyad750ADloc.png|left|250px|thumb|Het rijk van [[Moren]] maakte onderdeel uit van het Islamitische Rijk. Naast Spanje maakten ook Noord-Afrika, Turkije, Iran en het Midden-Oosten deel uit van dit gigantische rijk.]]
Toen het Moorse Rijk weer in elkaar viel, kregen de Visigoten Spanje weer voor zich terug.
+
In 795 deed [[Karel de Grote]] een poging om het gebied aan zijn rijk toe te voegen. In de [[Slag bij Roncevaux]] wist hij het noorden van Spanje te veroveren. Het Moorse kalifaat viel in 1031 uitelkaar. De koning van León wist hierdoor zijn gebied uit te breiden en veroverde ook Galicië, Navarra en Castilië. In 1139 scheurde Portugal zich van het rijk af en later zou ook Aragon zich afscheuren. De zes koninkrijken werden later verenigd twee staten; Castilië en Aragon. Uiteindelijk zouden [[Ferdinand II van Aragon]] en [[Isabella I van Castilië]] met elkaar trouwen. Dit zorgde ervoor dat de twee landen met elkaar verenigd werden en Spanje ontstond.  
Het noordoosten van het land (rond het gebied van Barcelona en Bilbao) werd in die tijd veroverd door de [[Franken]] naar aanleiding van de wereldberoemde [[Karel de Grote]].
 
Na jarenlange heerschappij door Visigoten en Franken werd Spanje verdeeld in allerlei kleine koninkrijken.
 
Daarna herenigden de koninkrijken zich tot één monarchie, het Koninkrijk Spanje. De laatste islamitische stad in Spanje viel in 1492 bij de [[val van Granada]].
 
  
=== Late geschiedenis ===
+
De terugverovering van Spanje wordt de [[Reconquista]] genoemd. De Moren waren ondertussen verdreven naar het zuiden en heersten over het [[koninkrijk Granada]]. Het laatste islamitische gebied in Spanje viel in 1492 bij de [[val van Granada]]. De koning van Spanje regeerde nu over heel Spanje. De val van Granada zorgde er ook voor dat de islamitische en joodse minderheden het land moesten verlaten, aangezien iedereen in Spanje christelijk moest zijn.  
Vanaf de [[14e eeuw]] begonnen de cultuur en economie van Spanje flink te bloeien.
 
Er ontstonden grote groepen ontdekkingsreizigers in deze tijd en die zijn nu wereldberoemd geworden.
 
Voorbeelden zijn: [[Christoffel Columbus]] en [[Hernán Cortés]].
 
Door de ontdekkingsreizigers uit Spanje breidde het Spaanse koninkrijk zich flink uit.
 
Langzamerhand werd het zelfs een wereldrijk, een heel groot rijk.
 
Bijna heel [[Noord-Amerika]] en [[Zuid-Amerika]] werd Spaans grondgebied.
 
  
Noord-Amerika door Columbus onder andere en Zuid-Amerika door Cortés.
+
=== Spaanse Rijk ===
Zo werden ook [[Nederland]], [[België]] en verschillende landen in Azië door Spanje veroverd.
+
[[Bestand:Imperio_español.png|right|300px|thumb|Het [[Spaanse Rijk]] op haar hoogtepunt.]]
Rond de 17e eeuw werd [[Portugal]] ingelijfd.
+
Vanaf de [[14e eeuw]] begonnen de cultuur en economie van Spanje flink te bloeien. Hierdoor was er veel geld. Na Portugal begon Spanje zich nu ook op ontdekkingsreizen te focussen. Er ontstonden grote groepen ontdekkingsreizigers in deze tijd en die zijn nu wereldberoemd geworden, zoals [[Christoffel Columbus]] en [[Hernán Cortés]]. Door de ontdekkingsreizigers uit Spanje breidde het Spaanse koninkrijk zich flink uit. Langzamerhand werd het zelfs een wereldrijk, een heel groot rijk. Bijna heel [[Noord-Amerika]] en [[Zuid-Amerika]] werd Spaans grondgebied. Spanje had ook veel gebieden in Europa. Het huis dat over Spanje heerste was het [[Huis Habsburg]], dat ook heerste over [[Oostenrijk]], het [[Heilige Roomse Rijk]] en de Nederlanden. [[Keizer Karel V]] zei dan ook dat hij heerste over ''een rijk waarin de zon nooit onder gaat''. In 1580 wisten Spanje en Portugal zich te verenigen onder koning; de [[Iberische Unie]]. Hierdoor steunden beide landen elkaar en waren toentertijd de machtigste landen ter wereld.  
De moderne tijd van Spanje begon niet zo goed, omdat Spanje vele koloniën verloor en hieraan onafhankelijkheid moest toekennen.
 
Ongeveer 20 nieuwe landen werden gevormd daardoor.
 
Het VK werd de heerser over de wereldzeeën en Spanje was dit niet meer.
 
  
De vier laatste koloniën die Spanje in die tijd nog behield waren [[Guam]], de [[Filipijnen]], [[Cuba]] en [[Puerto Rico]].
+
In 1588, onder koning [[Filips II van Spanje|Filips II]], verklaarden de Noordelijke Nederlanden zich echter onafhankelijk in de [[Tachtigjarige Oorlog]]. Dit leidde ook tot een oorlog met [[Engeland]]. Door de vele oorlogen waarin het Spaanse Rijk zich bevond raakte het geld van het land op. Spanje ging maar liefst drie keer failliet en er was moeite om de belastingen op te brengen. Spanje voerden namelijk ook nog oorlog met de Fransen en de Ottomanen. Uiteindelijk verklaarde koning [[Filips III van Spanje|Filips III]] vrede met Nederland en Engeland. Door de steun van Frankrijk wist Portugal zich in 1640 los te maken van de Iberische Unie en ging zijn eigen weg.  
Uiteindelijk werden Guam en Puerto Rico door de [[VS]] veroverd, de Filipijnen en Cuba werden onafhankelijke landen.
 
Tijdens de [[20e eeuw]] braken er verschillende erge dingen uit.
 
Waaronder de [[Spaanse Burgeroorlog]] (1936-1939) die een groot deel van het land verwoestte. In die oorlog werd de macht overgenomen door de [[dictator]] [[Francisco Franco]]. Tijdens zijn bewind werden veel mensen gevangengezet of vermoord omdat ze tegen de regering waren.
 
Na Franco's bewind is het land weer opnieuw ingericht en veranderd in het moderne en rijke Spanje van vandaag. Het is nu een [[koninkrijk]].
 
  
== Geografie & Klimaat ==
+
=== Spanje onder Huis Bourbon ===
{{Zie hoofdartikel|Het klimaat van Spanje}}
+
[[Bestand:Bakhuizen,_Battle_of_Vigo_Bay.jpg|left|300px|thumb|De [[Spaanse Successieoorlog]]]]
Zoals boven in de inleiding staat, ligt Spanje in het zuidwesten van Europa op het Iberisch Schiereiland.
+
Toen koning [[Karel II van Spanje|Karel II]] kinderloos stierf in 1700, was er geen Spaanse troonopvolger. Veel Europese koningshuizen waren in een strijd verwikkeld over wie nu de koning van Spanje zou worden. Zowel de koning van Frankrijk als de keizer van het [[Heilige Roomse Rijk]] maakten aanspraak op de troon. De strijd staat bekend als de [[Spaans Successieoorlog]] en duurde van 1701 tot 1714. Spanje stond aan de kant van de Franse koning, terwijl o.a. Portugal, Engeland en Nederland aan de kant van de keizer stonden. In de oorlog bezetten de Engelsen [[Gibraltar]]. Uiteindelijk werd besloten dat de kleinzoon van de Franse koning de nieuwe koning van Spanje zou worden, koning [[Filips V van Spanje|Filips V]]. Hij moderniseerde het Spaanse bestuur.  
Naar oppervlakte gekeken is Spanje het vierde grootste land op het continent na [[Rusland]] (zonder Siberië, Aziatisch Rusland, erbij gerekend), [[Oekraïne]] en Frankrijk.
 
Na Frankrijk is Spanje het grootste land in de [[Europese Unie]].
 
Over hoge bergen gesproken is Spanje het vijfde meest bergachtige land ter wereld, na Zwitserland, Oostenrijk, Andorra en Liechtenstein.
 
  
De belangrijkste zeeën rond Spanje zijn de Middellandse Zee, de Atlantische Oceaan, de [[Golf van Biskaje]] en de [[Cantabrische Zee]].
+
Na de oorlog verloor de Spaanse koning zijn bezittingen in Italië (waaronder [[Sardinië]] en [[Sicilië]]) en wilde terugwinnen. Later zou Spanje deze gebieden terugwinnen. Spanje bleef grotendeels neutraal hierna, maar door een bondgenootschap met Frankrijk werd Spanje meegesleurd in de [[Zevenjarige Oorlog (18e eeuw)|Zevenjarige Oorlog]]. Dit was niet positief voor het land en onder meer de kolonie Florida ging verloren aan de Britten. De onthoofding van de Franse koning tijdens de [[Franse Revolutie]] voerde Spanje samen met o.a. Groot-Brittannië, Pruisen en Oostenrijk strijd tegen het revolutionaire Frankrijk. Nadat [[Napoleon Bonaparte]] aan de macht kwam, steunde Spanje echter Frankrijk. Toen koning [[Karel IV van Spanje|Karel IV]] ruzie kreeg met kroonprins [[Ferdinand VII van Spanje|Ferdinand VII]] in 1808, zette Napoleon de Bourbons af. Zijn broer [[Jozef Bonaparte]] werd hierna koning van Spanje. Het Spaanse volk was hiervan niet gediend en kwam in opstand tegen de Franse bezetter. Deze strijd wordt de [[Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog]] genoemd.  
Belangrijke rivieren zijn de [[Ebro]] en de [[Taag]].
 
Spanje is verdeeld in verschillende gebieden met allemaal verschillende culturen, waaronder: [[Catalonië]] (gebied rond Barcelona), [[Andalusië]] (gebied rond Sevilla en Málaga), [[Castilië]] (gebied rond Madrid en León) en Baskenland (gebied rond Bilbao).
 
De bekendste kusten van Spanje zijn: [[Costa Brava]], [[Costa del Sol]], [[Costa Blanca]], [[Costa Verde]], [[Costa Dorada]] en [[Costa de la Luz]].
 
  
Het klimaat van Spanje is anders dan veel landen, want overal in het land verschilt het klimaat.
+
[[Bestand:Maine_explosion.jpg|right|300px|thumb|De [[Spaans-Amerikaanse Oorlog]]]]
In de bergen kan het hartstikke koud zijn, terwijl het langs de kust droog en stikheet kan zijn en op het platteland erg regenachtig is.
+
De chaos zorgde ervoor dat de Latijns-Amerikaanse koloniën zich onafhankelijk verklaarden. Zij werden geïnspireerd door de Verenigde Staten en geleid door vrijheidsstrijders als [[Simon Bolívar]]. Door de chaos kon Spanje niet ingrijpen en moest haast al haar koloniën laten gaan in 1833. Enkel [[Puerto Rico]], [[Cuba]], de [[Dominicaanse Republiek]] (tot 1844) en de koloniën in Afrika en Azië bleven behouden. Dit wordt gezien als het begin van het einde van het Spaanse koloniale rijk. Nadat Napoleon verslagen werd kwam koning Ferdinand VII op de troon. Hij beloofde de grondwet te herkennen, maar in 1823 werd deze grondwet weer afgeschaft. [[Carlos María Isidro de Borbón]] legde zich hier niet bij neer en erkende Ferdinands dochter [[Isabella II van Spanje|Isabella II]] als de koningin van Spanje. Hierna braken er oorlogen uit waardoor Isabella II op de troon kwam. De strijd ging door. In 1873 werd de [[Eerste Spaanse Republiek]] uitgeroepen, maar in 1874 werd de monarchie alweer hersteld.  
Valleien te Spanje hebben een milde temperatuur die heerlijk is.
 
Extreme temperaturen zijn te vinden in Málaga (de tweede zonnigste stad van Spanje) en veel meer andere steden in Andalusië.
 
De al opgenoemde vormen van klimaat komen alleen voor op Europees Spanje.
 
Melilla, Ceuta en de Canarische Eilanden hebben een meer tropisch klimaat.
 
  
== Politiek ==
+
De [[Spaans-Amerikaanse Oorlog]] van 1898 zorgde ervoor dat Spanje onder meer Cuba, Puerto Rico, de Filipijnen en Guam verloor. De enige Spaanse koloniën waren nog [[Equatoriaal-Guinee]], het noorden van Marokko en de [[Westelijke Sahara]]. Deze gebieden zouden pas na de Tweede Wereldoorlog onafhankelijk worden. Tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] bleef Spanje neutraal, maar in eigen land braken er conflicten uit. Onder socialistische en republikeinse bewegingen kwamen op en er braken gevechten op straat uit. Toen de socialisten de verkiezingen van 1923 wonnen, pleegde [[Miguel Primo de Rivera]] een staatsgreep en regeerde als een dictator over Spanje. De koning herstelde de democratie op gemeentelijk niveau in 1931. Door een enorme meerderheid voor republikeinse partijen gestemd had, verliet hij het land.
Politiek gezien is Spanje een koninkrijk en wordt dus bestuurd door een koning.
+
 
De huidige koning is [[Felipe VI van Spanje|Felipe VI]].
+
=== Spaanse Burgeroorlog en Franco===
Ook regeert er een tweekamerstelsel over het land.
+
[[Bestand:RETRATO_DEL_GRAL._FRANCISCO_FRANCO_BAHAMONDE.jpg|left|300px|thumb|[[Francisco Franco]] werd ook wel ''generalísimo'' genoemd.]]
Een tweekamerstelsel betekent dat er een Eerste Kamer is én een Tweede Kamer.
+
De Spaanse koning, [[Alfons XII van Spanje|Alfons XII]], werd in 1931 afgezet. Spanje werd hierna een republiek, de [[Tweede Spaanse Republiek]]. De kerk en veel grootgrondbezitters waren tegen de republiek en Catalonië en Baskenland wilde zichzelf afscheidden. Dit leidde tot veel instabiliteit. Regeringen wisselden elkaar snel af en veel politici zijn zelfs vermoord. De instabiliteit leidde tot de [[Spaanse Burgeroorlog]], die van 1936 tot 1939 duurde. Deze oorlog was tussen de republikeinen (de voorstanders van de republiek) en de nationalisten (de tegenstanders van de republiek). De republikeinen werden gesteund door o.a. de Catalaanse en Baskische afscheidingsbewegingen en de nationalisten door Nazi-Duitsland, Italië, Portugal en de paus. Waar de republikeinen van Spanje een democratie wilden maken, wilden de nationalisten van Spanje een fascistische staat maken (naar Italiaans voorbeeld).  
In de kamers zitten allemaal ministers, de belangrijkste is de minister-president.
+
 
 +
Uiteindelijk wonnen de nationalisten de oorlog, waarna [[Francisco Franco]] dictator werd van de [[Spaanse Staat]]. Franco maakte van rooms-katholicisme de officiële staatsgodsdienst. Zo mochten getrouwde vrouwen niet werken en waren echtscheidingen verboden. In de Spaanse Staat was er sprake van [[censuur]] en onderdrukking. Mensen met een ander geloof, homoseksuelen en aanhangers van de Catalaanse en Baskische onafhankelijkheidsbewegingen werden vervolgt. Franco noemde dit het [[nationaalkatholicisme]]. Het was idee van één volk, één taal, één land. Hij probeerde het conflict van de Spaanse Burgeroorlog te verzoenen door de bouw van een groot monument: de [[Vallei van de Gevallen]]. Hier liggen 46.000 overleden personen van de oorlog begraven, zowel nationalisten als (katholieke) republikeinen. Ondanks het feit dat Franco sympathieën had het Nazi-Duitsland van Hitler en het Italië van Mussolini, hield hij zich buiten de [[Tweede Wereldoorlog]]. Spanje was neutraal en bleef deze positie ook naar de oorlog houden. In 1953 begon Spanje meer naar de [[Verenigde Staten]] toe te bewegen. Dit was nodig, aangezien de Spaanse economie was vastgelopen.  
  
Verder behoren er ook nog een Senaat en een Congres van Afgevaardigden tot de regering.
+
[[Bestand:Valle_de_los_Caídos_(San_Lorenzo_de_El_Escorial)_02.jpg|right|200px|thumb|De [[Vallei van de gevallen]]]]
Spanje heeft veel strijdkrachten die verdeeld is in drie onderdelen: leger, marine en luchtmacht.
+
Franco wist gedurende zijn regeerperiode de economie te aan te wakkeren. Ook kwam er meer welvaart. Officieel had Franco de monarchie al hersteld in 1947, maar had geen koning aangewezen. Pas in 1969 liet hij vastleggen dat Juan Carlos I de nieuwe koning zou worden na zijn overlijden. De laatste paar jaar van zijn leven was Franco ziek en daardoor regeerde Juan Carlos het land voor hem. Er was veel kritiek op Franco's regering. De economie was opnieuw vastgelopen, veel rijke mensen vertrokken uit Spanje en veel inwoners wilden meer vrijheid en democratie. Franco werd na zijn dood zelf begraven in de Valei van de Gevallen, maar in 2019 werd zijn graf verplaatst naar een andere plaats. Wat er allemaal precies gebeurd is tijdens het Franco-regime is onduidelijk, aangezien dit nooit de Spaanse overheid is onderzocht.
Het land doet mee aan veel verschillende internationale organisaties.
 
De belangrijkste daarvan zijn: de [[Verenigde Naties]], de [[NAVO]], de Europese Unie, de [[Latijnse Unie]], [[ABINIA]] en de [[Ibero-Amerikaanse Gemeenschap van Naties]].
 
Met de mensenrechten gaat het redelijk goed in Spanje en het is er best veilig.
 
  
== Bevolking ==
+
=== Huidige monarchie===
[[file:Sp-map.png|400px|thumb|Kaart van Spanje]]
+
[[File:ToledoElecciones15Jun77.jpg|left|300px|thumb|Mensen staan in de rij om te stemmen in 1977. Vrije verkiezingen waren een van de dingen die ingevoerd werden tijdens de Spaanse democratische overgang.]]
=== Algemeen ===
+
Aan het einde van Franco's leven begon het massatoerisme in Spanje op gang te komen. Veel Spaanse bedrijven hadden behoefte aan een aansluiting bij de Europese Unie. Franco wees zijn goede vriend, koning [[Juan Carlos I van Spanje|Juan Carlos I]], aan als zijn opvolger. Juan Carlos I begon met de democratische overgang van Spanje, de [[Transición]]. Deze begon na de dood van Franco in 1978. Er kwam een democratische grondwet en de regio's kregen meer rechten. Niet iedereen was het hiermee eens. Zo wilde generaal [[Antonio Tejero]] in 1981 een staatsgreep plegen, maar deze mislukte. De hervormingen werden ingevoerd in 1982, waarmee Spanje een constitutionele monarchie en democratie werd. In 1986 trad het land samen met Portugal toe tot de Europese Unie.  
Spanje heeft 46.464.053 inwoners. De bevolking is vooral gecentreerd in de grote steden. Ook langs de kust zijn er veel inwoners, want daar is het meeste toerisme. Het meest dichtbevolkte eiland van Spanje is Tenerife, onderdeel van de Canarische Eilanden.
 
  
Tegenwoordig migreren veel mensen naar dit land. Daardoor neemt de bevolking snel toe.
+
Door de overgang naar een democratie en de toetreding tot de EU groeide de Spaanse economie enorm. Het land voerde in 2002 de [[euro]] in als vervanging voor de [[Spaanse peseta]]. Op 11 maart 2004 werd het land opgeschrikt door de [[Aanslagen in Madrid op 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]], die vermoedelijk door [[Al Qaida]] zijn gepleegd als vergelding voor de Spaanse deelname in de [[Irakoorlog]]. Tijdens de [[Eurocrisis]] leidde de Spaanse economie enorm. Op 1 oktober 2017 werd er een onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië gehouden, waarbij Spanje de Catalaanse regering voor de rechter sleepte. Ondertussen kwamen in het land veel corruptieschandalen aan het licht.
  
Het christendom (vooral rooms-katholiek) is de belangrijkste godsdienst in Spanje. Er zijn daarom overal kathedralen en kerken. Weinig mensen zijn aangesloten bij de protestantse kerk.
+
== Geografie ==
 +
Naar oppervlakte gekeken is Spanje het vierde grootste land op het continent na [[Rusland]] (zonder Siberië, Aziatisch Rusland, erbij gerekend), [[Oekraïne]] en Frankrijk. Na Frankrijk is Spanje het grootste land in de [[Europese Unie]].
  
=== Talen ===
+
===Landschap===
[[Spaans]] (ook wel bekend als Castiliaans) is de officiële taal van Spanje en één van 's werelds belangrijkste talen (samen met [[Engels]], [[Frans]], [[Chinees]] en [[Hindi]]).
+
[[File:Echium_Wildpretii_at_The_Teide.jpg|right|300px|thumb|De [[Pico del Teide]] op [[Tenerife]] is het hoogste punt van Spanje]]
Ongeveer 90 % van de bevolking heeft dit als moedertaal. De rest spreekt regionale Spaanse talen of spreekt een buitenlandse taal.
+
Spanje staat bekend om haar bergachtige en heuvelachtige landschap. Het landschap bestaat voornamelijk uit gebergten, zoals de [[Pyreneeën]] in het noorden aan de Franse grens, en heuvels en plateaus, zoals de [[Spaanse Hoogvlakte]] in het midden van het land. Over hoge bergen gesproken is Spanje het vijfde meest bergachtige land ter wereld, na Zwitserland, Oostenrijk, Andorra en Liechtenstein. Andere belangrijke gebergten zijn het [[Cantabrisch Gebergte]], het [[Castiliaans Scheidingsgebergte]], de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]] en het [[Iberisch Randgebergte]]. De hoogste berg van Spanje is de [[Pico del Teide]] met 3718 meter op het eiland [[Tenerife]]. Andere belangrijke bergen zijn de [[Mulhacén]] (3482 meter) en de [[Pico de Aneto]] (3404 meter).  
  
In [[Catalonië]], waar de grote stad Barcelona ligt, spreekt men geen Castiliaans, maar [[Catalaans]]. Ook in Valencia en op de Balearen wordt (een vorm van) Catalaans gesproken. [[Galicisch]] wordt gesproken in de landstreek [[Galicië]].
+
[[Bestand:Harbor_in_Puerto_Banus,_Costa_del_Sol,_Spain,_Dec_2004_3.jpg|left|250px|thumb|De [[Costa del Sol]]]]
 +
De belangrijkste zeeën rond Spanje zijn de [[Middellandse Zee]], de [[Atlantische Oceaan]], de [[Golf van Biskaje]] en de [[Cantabrische Zee]]. Belangrijke rivieren zijn de [[Ebro]] en de [[Taag]]. De bekendste kusten van Spanje zijn de [[Costa Brava]], de [[Costa del Sol]], de [[Costa Blanca]], de [[Costa Verde]], de [[Costa Dorada]] en de [[Costa de la Luz]]. Onder Spanje vallen ook enkele eilanden. Deze zijn grotendeels in twee groepen te verdelen. In het oosten liggen de [[Balearen]], waarvan [[Mallorca]], [[Menorca]] en [[Ibiza]] de belangrijkste eilanden zijn. Voor de Marokkaanse kust liggen daarnaast nog de [[Canarische Eilanden]], waartoe o.a. de eilanden [[Gran Canaria]], [[Lanzarote]], [[Fuerteventura]] en [[Tenerife]] behoren.
  
[[Baskenland]] wil een onafhankelijk land worden met als officiële talen [[Baskisch]] en Spaans. Leónees wordt alleen gesproken in de stad Léon en Aragonees alleen in de regio Aragon. Oorspronkelijk spraken de mensen uit steden of dorpen vlak bij de grens met Portugal Portugees, maar nu alleen Spaans. Alleen oude mensen kunnen nog Portugees spreken daar.
+
===Klimaat===
 +
[[Bestand:Rambla de Castro-Palmeral.JPG|250px|right|thumb|Een kustlijn in Spanje]]
 +
[[Bestand:Glaciar del Aneto.jpg|250px|right|thumb|De [[Pyreneeën]] in Spanje]]
 +
Spanje heeft een diverse klimaat. Aan de oost- en zuidkust vindt men het [[Middellandse Zeeklimaat]]. Dit klimaat staat bekend om zijn hete zomers en zachte winters. Er is veel invloed van de zee, waardoor de winters ook warm zijn. Het klimaat hier is ook erg droog. In de droogste maand van de zomer valt minder dan 30 millimeter neerslag. In het gebieden groeien verschillende bijzondere planten met dikke bladeren om het water gedurende de droge maanden vast te houden. Voorbeelden zijn [[pijnbomen]], [[palm]]bomen en [[olijf]]bomen. Omdat het in de zomer erg weinig regent, komen er ook veel bosbranden in deze gebieden voor. Aan de noordkust is er daarentegen een [[gematigd zeeklimaat]]. Het klimaat wordt beïnvloed door de Atlantische Oceaan. Hierdoor zijn zomers koel en de winters zacht. Ook valt er erg veel neerslag gedurende het hele jaar. Hierdoor vindt je er veel loofbossen en weides. In het binnenland is er het [[landklimaat]]. De zomers zijn hier heet en de winter koud. De zomers zijn erg droog, terwijl de winters erg nat zijn. In dit gebied vindt je zowel loof- als naaldbossen.  
  
==== Tellen in het Spaans tot 20 ====
+
In Zuid-Spanje zijn er grote problemen die te maken hebben met verwoestijning; dit betekent dat de grond erg droog wordt waardoor er steeds minder planten kunnen groeien en het ook steeds lastiger wordt om gewassen te verbouwen. Dit komt doordat er in de afgelopen jaren veel minder neerslag is gevallen dan eerst, waardoor de grond veel droger is geworden. Door de landbouw en het toerisme is er de afgelopen jaren heel veel water gebruikt, waardoor er nu een tekort is aan water en dit zorgt weer voor verwoestijning. Doordat de aarde steeds verder opwarmt zal dit probleem steeds groter worden. Het enige wat gedaan kan worden, is dat er zuiniger met het water om wordt gegaan.
* Uno = één
 
* Dos = twee
 
* Tres = drie
 
* Cuatro = vier
 
* Cinco = vijf
 
* Seis = zes
 
* Siete = zeven
 
* Ocho = acht
 
* Nueve = negen
 
* Diez = tien
 
* once = elf
 
* doce = twaalf
 
* trece= dertien
 
* Catorce= veertien
 
* Quince= vijftien
 
* Dieciséis= zestien
 
* Diecisiete= zeventien
 
* Dieciocho= achttien
 
* Diecinueve= negentien
 
* Veinte= twintig
 
  
=== Lijst van 10 grootste steden in Spanje ===
+
=== Grote steden ===
 
{| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
 
{| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
 
! colspan="11" align="center" | Lijst met 10 grootste steden in Spanje
 
! colspan="11" align="center" | Lijst met 10 grootste steden in Spanje
 
|-
 
|-
! rowspan="23" width:150 |<br>
+
! rowspan="23" width:150 |<br />
[[Afbeelding:Skyline Madrid.jpg|135px|Madrid]]<br>[[Madrid]]<br>
+
[[Afbeelding:Skyscrapers_in_Madrid.JPG|135px|Madrid]]<br />[[Madrid]]<br />
[[Afbeelding:Sagrada Familia 01.jpg|135px|Barcelona]]<br>[[Barcelona]]<br>
+
[[Afbeelding:Sagrada Familia 01.jpg|135px|Barcelona]]<br />[[Barcelona]]<br />
[[File:Ciudad de las ciencias noche.JPG|135px|Valencia]]<br>[[Valencia]]<br>
+
[[Afbeelding:Ciudad de las ciencias noche.JPG|135px|Valencia]]<br />[[Valencia]]<br />
[[File:Sevilla2005July 042.jpg|border|135px|Sevilla]]<br>[[Sevilla]]<br>
+
[[Afbeelding:Sevilla2005July 042.jpg|border|135px|Sevilla]]<br />[[Sevilla]]<br />
[[Afbeelding:PleinZaragoza.jpg|135px|Zaragoza]]<br>[[Zaragoza]]<br>
+
[[Afbeelding:Up_from_the_highest_tower_(16079304178).jpg|135px|Zaragoza]]<br />[[Zaragoza]]<br />
 
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Nummer
 
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Nummer
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Naam stad
+
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Stad
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Inwoneraantal
+
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Gemeenschap
 +
! align="center" style="background:#f5f5f5;" | Inwonersaantal
 
! rowspan="23" width:150 |
 
! rowspan="23" width:150 |
[[Afbeelding:La Malagueta2.jpg|135px|Málaga]]<br>[[Málaga]]<br>
+
[[Afbeelding:La Malagueta2.jpg|135px|Málaga]]<br />[[Málaga]]<br />
[[Afbeelding:Murcia Cathedral.jpg|135px|Murcia]]<br>[[Murcia (stad)|Murcia]]<br>
+
[[Afbeelding:Murcia Cathedral.jpg|135px|Murcia]]<br />[[Murcia (stad)|Murcia]]<br />
[[Afbeelding:PalmaMallorca.jpg|135px|Palma de Mallorca]]<br>[[Palma de Mallorca]]<br>
+
[[File:Ayuntamiento de Palma de Mallorca.jpg|135px|Palma de Mallorca]]<br />[[Palma de Mallorca]]<br />
[[File:Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|135px|Las Palmas de Gran Canaria]]<br>[[Las Palmas de Gran Canaria]]<br>
+
[[Afbeelding:Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|135px|Las Palmas de Gran Canaria]]<br />[[Las Palmas de Gran Canaria]]<br />
[[Afbeelding:Bilbao at night.jpg|135px|Bilbao]]<br>[[Bilbao]]<br>
+
[[Afbeelding:Bilbao at night.jpg|135px|Bilbao]]<br />[[Bilbao]]<br />
 
|-  
 
|-  
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 1 . || align="left" | '''[[Madrid]]''' || 3.255.944 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 1 . || '''[[Madrid]]''' || [[Madrid (autonome gemeenschap)|Madrid]] || 3.255.944  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 2 . || align="left" | '''[[Barcelona]]''' || 1.621.537 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 2 . || '''[[Barcelona]]''' || [[Catalonië]] || 1.621.537  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 3 . || align="left" | '''[[Valencia]]''' || 810.064 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 3 . || '''[[Valencia]]''' || [[Valencia (autonome gemeenschap)|Valencia]] || 810.064
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 4 . || align="left" | '''[[Sevilla]]''' || 703.206 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 4 . || '''[[Sevilla]]''' || [[Andalusië]] || 703.206
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 5 . || align="left" | '''[[Zaragoza]]''' || 674.317 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 5 . || '''[[Zaragoza]]''' || [[Aragón (regio)|Aragón]] || 674.317  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 6 . || align="left" | '''[[Málaga]]''' || 568.305 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 6 . || '''[[Málaga]]''' || [[Andalusië]] || 568.305  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 7 . || align="left" | '''[[Murcia (stad)|Murcia]]''' || 436.870 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 7 . || '''[[Murcia (stad)|Murcia]]''' || [[Murcia (autonome gemeenschap)|Murcia]] || 436.870  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 8 . || align="left" | '''[[Palma de Mallorca]]''' || 401.270 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 8 . || '''[[Palma de Mallorca]]''' || [[Balearen]] || 401.270  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 9 . || align="left" | '''[[Las Palmas de Gran Canaria]]''' || 381.847 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 9 . || '''[[Las Palmas de Gran Canaria]]''' || [[Canarische Eilanden]] || 381.847  
 
|-
 
|-
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 . || align="left" | '''[[Bilbao]]''' || 354.865 inwoners
+
| align="center" style="background:#f0f0f0;" | 10 . || '''[[Bilbao]]''' || [[Baskenland (autonome regio)|Baskenland]] || 354.865  
 
|}
 
|}
  
=== Volkslied ===
+
== Bevolking ==
In het Youtube-filmpje hieronder kun je luisteren naar het volkslied van Spanje.
+
=== Algemeen ===
 +
[[Bestand:Densidades_de_población_en_España_(2005).svg|400px|thumb|De bevolkingsverspreiding van Spanje]]
 +
Spanje heeft ruim 47 miljoen inwoners. Hiermee is Spanje één van de landen met de meeste inwoners van Europa. Binnen de Europese Unie hebben enkel Frankrijk, Duitsland en Italië meer inwoners. Gedurende de 20e eeuw is de bevolking met meer dan 30 miljoen mensen gegroeid. Tegenwoordig heeft het land te maken met [[vergrijzing]] en de kleine bevolkingsgroei komt van immigratie vanuit Oost-Europa, Afrika en Zuid-Amerika. Spanje heeft de immigratie van alle landen in Europa. De bevolking van het land is onregelmatig verdeeld. De meeste inwoners wonen in de grote steden en aan de kusten. In het binnenland, met uitzondering van Madrid, wonen de minste mensen. Over het algemeen is het vrij dunbevolkt in vergelijking met andere West-Europese landen. Tegenwoordig vertrekken veel mensen (voornamelijk jongeren) naar de kusten en steden om werk te vinden. Het dichtstbevolkte eiland van Spanje is Tenerife, onderdeel van de Canarische Eilanden.
 +
 
 +
De inwoners van Spanje worden Spanjaarden genoemd. De meeste inwoners van het land beschouwen zich ook als Spanjaard. Volgens de grondwet bestaat Spanje uit meerdere volkeren, zoals de Catalanen, de Basken en de Galiciërs. Deze laatste drie volkeren beschouwen zich ook vaak niet als Spaans (in de eerste plaats). Naast deze volkeren zijn er nog andere bevolkingsgroepen. Spanje heeft ook veel Zuid-Amerikanen, [[Roma]], Roemenen, Duitsers, Britten, Fransen en mensen uit Afrikaanse landen.
 +
 
 +
Spanje wordt over het algemeen gezien als één van de liberaalste landen van Europa. Sinds de democratische overgang van 1978 hebben vrouwen meer rechten gekregen, kwam er godsdienstvrijheid en voerde Spanje als het vierde land ter wereld in 2005 het [[homohuwelijk]] in.
 +
 
 +
=== Religie ===
 +
[[Bestand:Palma de Mallorca-cathedral.jpg|300px|left|thumb|De kathedraal van [[Palma de Mallorca]]]]
 +
De grootste religie van Spanje is het [[rooms-katholicisme]]. Ruim 70% van de bevolking is katholiek. De Katholieke Kerk is historisch gezien altijd de belangrijkste religie geweest. Gedurende een groot deel van de Spaanse geschiedenis was het zelfs de enige religie en werden andere religies vervolgt. Sinds 1978 is sprake van [[scheiding van kerk en staat]] en [[godsdienstvrijheid]]. Toch speelt de Katholieke Kerk nog steeds een grote rol in de Spaanse maatschappij. Het land heeft miljoenen kerken en kathedralen, waarvan de [[Sagrada Familia]] in Barcelona de bekendste is. [[Jakobus de Meerdere]], [[Johannes van Ávila]] en [[Theresia van Ávila]] worden gezien als de beschermheiligen van het land. Het land is verdeeld in 63 (aarts)bisdommen en 11 kerkprovincies.
 +
 
 +
Daarnaast is er nog een kleine protestantse minderheid van zo'n 50.000 mensen. De [[islam]] is de tweede religie van het land. In 8e eeuw brachten de Moren de islam naar Spanje, maar na de val van Granada in 1492 verdween de islam bijna volledig uit Spanje. Tegenwoordig wordt de islam vooral door immigranten uit Afrika aangehangen. Ook het jodendom was onder de Moren aanwezig, maar joden werden later door de [[inquisitie]] vervolgd. Veel joden vertrokken daardoor naar Portugal en later o.a. Nederland en het Ottomaanse Rijk.
 +
 
 +
=== Talen ===
 +
[[File:Linguistic_map_Southwestern_Europe-en.gif|right|300px|thumb|De ontwikkeling van de talen in Spanje]]
 +
De enige officiële taal van Spanje is het [[Spaans]]. Het Spaans is één van de meest gesproken talen ter wereld, zoals het Engels, het Frans en het Chinees. 90% van de bevolking heeft het Spaans als moedertaal. Spaans is net als het Frans, het Italiaans en het Portugees een [[Romaanse talen|Romaanse taal]]. Dit betekent dat de talen afstammen van het [[Latijn]]. Het Spaans lijkt erg op het Portugees. De schrijftaal en veel woorden zijn hetzelfde, maar het Portugees heeft een hele andere uitspraak dan het Spaans. Het Spaans heeft een speciale letter, namelijk /ñ/ (spreek uit als /nj/) zoals in ''España'' en ''Español''.
 +
 
 +
De Spaanse overheid erkent nog drie regionale talen. Dit zijn officiële talen in bepaalde gemeenschappen. Dit zijn het [[Catalaans]], het [[Galicisch]] en het [[Baskisch]]. Het Catalaans is officieel in Catalonië, op de Balearen en in Valencia. In Valencia wordt de taal echter [[Valenciaans]] genoemd, dat kan worden gezien als een dialect van het Catalaans of een zelfstandige taal. Het Galicisch wordt gesproken in Galicië. De taal is een mix tussen het Portugees en het Spaans. Het ligt in principe dichterbij het Portugees dan het Spaans. Zowel het Catalaans en het Galicisch zijn familie van het Spaans en zijn dan ook Romaanse talen. Dit is niet het geval bij het Baskisch. Het Baskisch wordt gesproken in Navarra en Baskenland. De taal heeft geen levende verwanten en wordt daarom een [[isolaat]] genoemd. We kunnen het Baskisch hierdoor niet in een familie indelen.
 +
 
 +
De overheid van de gebieden communiceren zowel in deze talen als het Spaans. Ook worden zowel het Spaans als de regionale taal op school geleerd. In het noorden van Catalonië is er nog het [[Occitaans]], dat ook als officiële regionale taal gezien wordt. Het Occitaans wordt echter maar in een klein gebied door weinig mensen gesproken. Daarnaast zijn er nog aantal niet erkende minderheidstalen, zoals het [[Leonees]] en het [[Aragonees]]. Aan de Portugese grens spreken veel mensen Portugees en aan de Franse grens Frans. Door de vele minderheidstalen wordt het Spaans door sommige inwoners het ''Castiliaans'' genoemd. Dit komt doordat niet iedere Spanjaard Spaans spreekt.
 +
 
 +
De grootste migrantentalen zijn het [[Roemeens]], het [[Arabisch]], het [[Berbers]], het [[Italiaans]], het [[Duits]] en het [[Engels]].
 +
 
 +
== Cultuur ==
 +
[[Bestand:Ekaterina RIAZANOVA Jonathan GUERREIRO WJC CD.jpg|400px|right|thumb|[[Paso doble]]]]
 +
=== Algemeen ===
 +
Spanje is een land met een indrukwekkende cultuur met invloeden van vele verschillende volken die het land passeerden door de eeuwen heen. Er is erg veel cultureel erfgoed in het land en daarom houden toeristen veel van de Spaanse cultuur. Elke regio heeft een eigen cultuur die verschilt van de andere. Dat noemt men vaak regionale cultuur. De cultuur van Spanje heeft naast invloeden van vele verschillende volken ook nog invloed ondergaan van haar geografie en het klimaat.
 +
 
 +
Zo kun je aan de kleding en de tradities al zien dat het land is beïnvloed door zijn geografie en het klimaat. In het midden van de vorige eeuw was de Spaanse cultuur nog steeds bescheiden ten opzichte van andere gebieden. Toen merkte men op dat er niet veel grote steden hier te vinden waren. Wel vond men de cultuur van Spanje toen al verbazingwekkend. Tijdens de [[Gouden Eeuw (Nederland)|Gouden Eeuw]] in Nederland was de Spaanse mode erg populair in Europa. Vaak droeg men donkere, zwarte pakken met een paar kleurdetails zoals sieraden en wijde bontkragen. Deze trend werd het meest populair in Spanje (natuurlijk!), Nederland, België en Frankrijk. In Castilië hadden mannen vroeger vaak kleding aan met sombere kleuren, terwijl Andalusische vrouwen prachtige kleurrijke flamenco-jurken droegen die een vakkundig patroon hadden. Die worden echter vaak gedragen op feesten, maar Andalusische mensen droegen bijna nooit kleding met sombere kleuren.
 +
 
 +
Sinds duizenden jaren gelegen is er hier in Spanje al de [[siësta]]-traditie. Een siësta is een soort middagdutje in Spanje, vanwege de hitte slaapt men een paar uur en gaat men weer werken of naar school. Daarom blijft men 's nachts ook lang op en is het behoorlijk druk dan. In de middag kan het best zijn dat je niemand ziet op straat vanwege de siësta.  
  
{{#widget:Youtubesmall|id=985pKR-nTa8}}
+
===Architectuur en schilderkunst===
 +
[[Bestand:Salvador_Dalí_1939.jpg|left|250px|thumb|[[Salvador Dalí]]]]
 +
Architectuur in Spanje heeft veel invloeden gehad, net zoals de rest van de Spaanse cultuur. De gebouwen kunnen er zowel klassiek zijn als modern en zowel christelijk als islamitisch. Een van de belangrijkste Spaanse architecten is [[Antoni Gaudí]]. Hij maakte vele gebouwen in Barcelona in een stijl die bekend staat als het ''Catalaans modernisme''.
  
{{Kolommen2|
+
Spanje heeft een aantal belangrijke schilders. [[El Greco]] wordt gezien als één van de bekendste kunstenaars van Spanje. Zijn werk bestond vooral uit het schilderen en beeldhouwen van religieuze ontwerpen, maar was ook een portretschilder. Je kunt zijn werken herkennen aan het gebruik van donkere kleuren en sterke roodcontrasten. Ook de manier waarop hij het menselijk lichaam afbeeldde is erg kenmerkend; personen worden lang en smal geschilderd en de verhoudingen van het lichaam zijn vaak uit balans.
|Kolom1=
+
 
[[File:0849 pilar ebro 2004.png|400px|thumb|De kathedraal van [[Zaragoza]]]]
+
Ook [[Pablo Picasso]] is een erg bekende Spaanse schilder. Zijn werken hingen af van zijn stemming en persoonlijke omstandigheden op dat moment. Picasso heeft een nieuwe kunststijl ontwikkeld; het kubisme. Het idee hiervan was om lichaamsvormen uit elkaar te halen en weer opnieuw te creëren. Zo ontstonden er zeer abstracte werken. Picasso schilderde niet alleen, maar gebruikte ook alledaagse voorwerpen voor zijn werken. Een derde zeer bekende schilder afkomstig uit Spanje is [[Salvador Dalí]]. Hij haalde zijn inspiratie uit ‘de wereld van het onbewuste’. Dalí heeft naast het schilderen ook films gemaakt waarin zijn ‘droomwereld’ werd getoond. Zijn werken worden vaak gezien als ‘griezelig’. Dit klopt, Dalí liet zijn eigen angsten zien in zijn schilderijen.
|Kolom2=
+
 
[[Bestand:Port de Sóller Sonnenuntergang.JPG|400px|thumb|Zonsondergang op de [[Balearen]]]]
+
===Dans en muziek===
 +
[[File:Julio_Iglesias09.jpg|right|250px|thumb|[[Julio Iglesias]]]]
 +
Spaanse mensen zijn dol op dansen. Daarom zijn er vele soorten technieken van Spaanse dansen. De bekendste zijn de Andalusische dansen [[flamenco]] en [[paso doble]]. De flamenco, oorspronkelijk uit Andalusië, is wereldwijd bekend. De dansers dansen zoals flamingo's. Bij dansen moet natuurlijk ook nog muziek zijn. Vooral gitaarmuziek, accordeonmuziek en doedelzakmuziek zijn populair. Veel bekende zangers komen uit Spanje. Jaarlijks worden er een groot aantal culturele evenementen gehouden in Spanje.
 +
 
 +
Ook is Spaanse muziek door hele wereld bekend. Veel Spaanstalige muziek komt uit Spanje. De bekendste Spaanse volkszanger is waarschijnlijk [[Julio Iglesias]]. Hij nog altijd de best verkopende artiest uit de Spaanstalige wereld. Zijn zoon, [[Enrique Iglesias]], is ook een bekende Spaanse zanger met verschillende Spaanstalige en Engelstalige hits, zoals ''Bailando'' en ''Duele de Corazón''. Net als de half-Spaanse zanger [[Álvaro Soler]], bekend als ''El Mismo Sol'' en ''Sofía'', scoren Spaanse zangers landen wereldwijd zomerhits. De bekendste zomerhit is waarschijnlijk ''The ketchup song (Aserejé)'' van [[Las Ketchup]]. Een bekende zangeres uit Spanje is [[Montserrat Caballé]], die het nummer ''Barcelona'' met [[Freddy Mercury]] zong.
 +
 
 +
Op het [[Eurovisiesongfestival]] heeft Spanje weinig succes gehad, ondanks het feit dat Spaanse muziek zo populair is. Het land won twee keer; de eerste keer in 1968 met ''La, la, la'' van [[Massiel]] en de tweede keer met ''Vivo cantando'' van [[Salomé (zangeres)|Salomé]] in 1969 (een jaar later). Spanje zit standaard in de finale en haalt in recente jaren vaak een van de laatste plaatsen. Desondanks zijn veel nummers een hit geworden. De bekendste Spaanse inzending is ''[[Eres Tú]]'' van [[Mocedades]]
 +
 
 +
===Literatuur, film en televisie===
 +
[[Bestand:Don_Quixote_6.jpg|left|250px|thumb|De bekende scene waarin Don Quichot de windmolens aanvalt, aangezien hij ze aanziet voor reuzen.]]
 +
De bekendste schrijver in de Spaanse literatuur is [[Miguel de Cervantes]]. De Cervantes is bekend vanwege het boek ''[[Don Quichot (boek)|Don Quichot van La Mancha]]''. Don Quichot groeide uit tot een cultuuricoon. Het wordt gezien als de eerste roman in een moderne Europese taal. Ook is het een van de eerste romans die in het psychische van een hoofdfiguur behandeld. De verhalen over de dwaze held zijn inmiddels wereldberoemd geworden. Een ander bekend Spaanstalig werk is ''[[El Cid]]''.
 +
 
 +
De bekendste Spaanse acteur is [[Antonio Banderas]], die verschillende Spaanstalige en Engelstalige films gespeeld heeft. Spaanse films zijn buiten Spanje niet heel erg bekend. ''[[El laberinto del fauno]]'' is internationaal gezien de bekendste Spaanse film. In recente jaren zijn Spaanstalige televisieseries erg populair geworden, waarvan een groot deel uit Spanje komt. Bekende televisieseries zijn bijvoorbeeld ''[[La casa del papel]]'', ''[[Élite]]'' en ''[[Las Chicas del Cable]]''.
 +
 
 +
===Sport===
 +
De Spaanse bevolking is heel erg sportief. Er worden veel sporten beoefend, waaronder voetbal het populairst. Ook basketbal, wedstrijdfietsen, tennis en handbal zijn ermee te vergelijken. Op de dag van vandaag is Spanje een wereldmacht van sport. Jaarlijks worden er peddel-en formule 1-wedstrijden gehouden in het land. De belangrijkste vechtsporten hier zijn [[judo]] en [[taekwondo]].
 +
 
 +
=== Lijst van belangrijkste feestdagen in Spanje ===
 +
[[File:La_Tomatina_2014.jpg|right|200px|thumb|[[La Tomatina]]]]
 +
* [[Las Fallas]] - Feest ter ere de heilige Sint-Joseph in Valencia
 +
* [[Feria de Abril]] - Lente-markt/kermis in Sevilla
 +
* [[San Fermín-feesten]] - Feesten ter ere de heilige San Fermín in [[Pamplona]]
 +
* Spaans [[Carnaval]] - Wordt gevierd in alle Spaanse steden, waaronder het belangrijkst Cádiz en [[Sitges]]
 +
* [[Tomatina]] - Tomaten-gevecht in [[Buñol]]
 +
* [[Kerstmis]] - Overal in Spanje
 +
* [[Pasen]] - Overal in Spanje
 +
 
 +
=== Spaanse keuken ===
 +
{{Zie hoofdartikel|Spaanse keuken}}
 +
[[Bestand:Paella de marisco 01.jpg|400px|right|thumb|[[Paella]]]]
 +
De Spaanse keuken is wereldberoemd en heeft veel invloed gehad op de Latijns-Amerikaanse keuken en de keukens van veel Zuid-Europese landen. In Spanje kent men doorgaans vier maaltijden. Dit zijn het ontbijt in de ochtend, de lunch in de middag, de [[merienda]] rond 4 uur en het avondeten laat in de avond (rond 8 á 9 uur). Net als veel Zuid-Europese landen worden in de Spaanse keuken regelmatig producten als [[knoflook]], [[olijfolie]], [[ui]], [[oregano]], [[peterselie]] en [[rozemarijn]] gebruikt.
 +
 
 +
Veel Spaanse restaurants serveren [[tapas]]. Tapas zijn allerlei kleine gerechtjes die op de tafel geserveerd worden. Bekende tapas zijn [[aioli]], [[chorizo]], [[calamares]], [[patatas brava]] en [[seranoham]]. [[Gazpacho]], een koude soep, en de [[empanada]], gefrituurd gevuld deegwaar, zijn ook bekende gerechten. [[Churros]] zijn internationaal erg bekend. Het smaakt naar donuts en wordt geserveerd met chocoladesaus. Regionaal zijn verschillende gerechten. In Catalonië zijn bijvoorbeeld de [[crema catalana]] en [[paella]] erg bekend.
 +
 
 +
===Werelderfgoed===
 +
Al deze trekpleisters zijn verklaard tot Werelderfgoed door UNESCO:
 +
{{Kolommen2
 +
| Kolom1=
 +
* Historisch centrum van [[Córdoba]]
 +
* [[Alhambra]], [[Generalife]] en [[Albaicín]], [[Granada]]
 +
* [[Kathedraal van Burgos]]
 +
* Klooster en plaats van het [[Escorial]], [[Madrid]]
 +
* Werken van [[Antoni Gaudí]]
 +
* Grot van [[Altamira]] en de paleolithische grotkunst van Noord-Spanje
 +
* Oude stad [[Segovia]] en aquaduct
 +
* Monumenten van [[Oviedo]] en het Koninkrijk [[Asturië]]
 +
* [[Santiago de Compostella]]
 +
* Oude stad [[Ávila]] met de Kerken buiten de Muren
 +
* [[Mudejar]]-architectuur van [[Aragón]]
 +
* Historische stad [[Toledo]]
 +
* [[Nationaal park Garajonay]]
 +
* Oude stad [[Cáceres]]
 +
* [[Kathedraal van Sevilla|Kathedraal]], [[Alcázar]] en het [[Archivo General de Indias]] in [[Sevilla]]
 +
* Oude stad [[Salamanca]]
 +
* [[Klooster van Poblet]]
 +
* Archeologisch ensemble van [[Mérida]]
 +
* [[Koninklijk klooster van Santa Maria de Guadalupe]]
 +
* [[Pelgrimsroute naar Santiago de Compostella]]
 +
* [[Nationaal park Doñana]]
 +
* [[Historische ommuurde stad Cuenca]]
 +
* [[La Lonja de la Seda]] van [[Valencia]]
 +
* [[Las Médulas]]
 +
* [[Palau de la Música Catalana]] en [[Hospital de Sant Pau]], [[Barcelona]]
 +
* [[Kloosters van San Millán Yuso en Suso]]
 +
| Kolom2=
 +
* Pyrénées-[[Mont Perdu]] (deels in Frankrijk)
 +
* Universiteit en Historische Parochie van [[Alcalá de Henares]]
 +
* Vindplaatsen van prehistorische rotskunst in de [[Coa Vallei en de Siega Verde]] (deels in Portugal)
 +
* [[Rotskunst van het Middellandse Zeebekken op het Iberisch Schiereiland]]
 +
* [[Ibiza]], biodiversiteit en cultuur
 +
* [[San Cristóbal de La Laguna]]
 +
* Archeologisch ensemble van [[Tarraco]]
 +
* Palmeral van [[Elche]]
 +
* [[Romeinse muur van Lugo]]
 +
* [[Catalaanse romaanse kerken van de Vall de Boí]]
 +
* Archeologisch [[Atapuerca]]
 +
* Cultuurlandschap van [[Aranjuez]]
 +
* Monumentale renaissance-ensembles van [[Úbeda]] en [[Baeza]]
 +
* [[Vizcayabrug]]
 +
* Nationaal park [[El Teide]]
 +
* [[Oude en voorhistorische beukenbossen van de Karpaten en andere regio's van Europa]] (deels in andere Europese landen)
 +
* [[Herculestoren]]
 +
* [[Cultuurlandschap van de Serra de Tramuntana]]
 +
* Erfgoed van kwik. [[Almadén]] en [[Idrija]] (gedeeltelijk in Slovenië)
 +
* Dolmens van [[Antequera]]
 +
* Kalifaatstad [[Medina Azahara]]
 +
* Cultuurlandschap van de [[Risco Caído]] en de heilige bergen van [[Gran Canaria]]
 
}}
 
}}
 +
[[Bestand:Alhambra_evening_panorama_Mirador_San_Nicolas_sRGB-1.jpg|center|800px|thumb|Het [[Alhambra]] nabij [[Granada]] is een middeleeuws fort gebouwd door de Moren en staat sinds 1984 op de Werelderfgoedlijst.]]
 +
 +
== Politiek ==
 +
===Monarchie===
 +
[[File:Order_of_the_Civil_Merit_Ceremony._5th_Felipe_VI_Reign_Anniversary_02_(cropped).jpg|left|300px|thumb|De Spaanse koninklijke familie.]]
 +
De Spaanse monarchie is hersteld in 1978. Het land is een zogeheten [[constitutionele monarchie]]. Dit betekend dat de macht in het land in handen is van de regering en het parlement. Het staatshoofd van het land is een koning, maar deze heeft haast geen politieke macht (zoals in Nederland en België). De huidige koning van Spanje is [[Felipe VI van Spanje|Felipe VI]]. Hij werd koning in 2014 nadat zijn vader, [[Juan Carlos I van Spanje|Juan Carlos I]], aftrad. Koning Juan Carlos I staat bekend als degene die van Spanje een democratie maakte na de dood van Franco. Tegenwoordig denkt men minder positief over hem vanwege zijn olifantenjachten en vermoedelijke corruptie. Koning Felipe VI heeft hierna alle banden met zijn vader afgekapt.
 +
 +
De naam van het Spaanse koningshuis is het [[huis Bourbon]]. Oorspronkelijk konden vrouwen niet regeren. Toch zijn is het twee keer in de geschiedenis gebeurd dat een vrouw regeerde, waarvan [[Isabella II van Spanje|Isabella II]] (regeerde tussen 1833 en 1865) de meeste recente is. Aangezien koning Felipe VI twee dochters heeft krijgt Spanje (waarschijnlijk) na Felipe's aftreden een koningin. Hiervoor is in het begin van de 21e eeuw de wet aangepast. Tegenwoordig is het Spaanse koningshuis gematigd populair. Er zijn ongeveer evenveel mensen die de monarchie willen behouden als willen afschaffen.
 +
 +
===Staatsinrichting===
 +
[[File:Pedro_Sánchez_convoca_elecciones_2019_02.jpg|right|300px|thumb|[[Pedro Sánchez]], de premier van Spanje.]]
 +
[[Bestand:Congreso_de_los_Diputados_(1850)_heute_Palacio_de_las_Cortes_span_Parlament_Madrid_España_-_Foto_Wolfgang_Pehlemann_P1250289.jpg|right|300px|thumb|Het congres zetelt in dit gebouw. De Senaat zetelt in een ander gebouw.]]
 +
De leider van de regering wordt de ''premier'' genoemd. De premier heeft ongeveer dezelfde status en macht in de politiek als in Nederland en België. Waar het staatshoofd (de koning) haast geen politieke macht heeft, heeft de premier dit wel. Sinds 2018 is de premier van Spanje [[Pedro Sánchez]] van de sociaaldemocratische [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]. De premier is het hoofd van de regering. De regering bestaat naast de premier uit verschillende ministers en staatssecretarissen.
 +
 +
Het parlement van Spanje wordt de [[Cortes Generales]] genoemd. Deze bestaat uit twee kamers:
 +
* Het [[Congres van Afgevaardigden]] bestaande uit 350 leden. Deze worden rechtstreeks door de Spaanse inwoners gekozen om de vier jaar. Het Congres is vergelijkbaar met de [[Tweede Kamer]] of de [[Kamer van Volksvertegenwoordigers]].
 +
* De [[Senado de España|Senaat]] bestaande uit 264. Het aantal leden van de Senaat staat niet vast en veranderd na elke verkiezing. Iedere Spaanse provincie heeft vier vertegenwoordigers. Uitzondering zijn Mallorca, Gran Canaria en Tenerife, die elk één vertegenwoordiger hebben. De rest van de Balearen en de Canarische Eilanden worden door één zetel vertegenwoordigt. De autonome steden Melilla en Ceuta hebben elk twee zetels. Daarnaast krijgt iedere autonome gemeenschap één zetel en voor elk miljoen inwoners komt er weer eentje bij. De Senaat is vergelijkbaar met de [[Eerste Kamer]] of de [[Senaat (België)|Senaat]].
 +
Bij verkiezingen kan iedereen met de Spaanse nationaliteit en van 18 jaar en ouder stemmen. Op de kieslijsten moeten volgens de wet mannen en vrouwen afgewisseld worden.
 +
 +
Spanje heeft meerdere politieke partijen. Traditioneel zijn twee grootste politieke partijen de christendemocratische [[Parti Popular (Spanje)|Parti Popular]] en de sociaaldemocratische PSOE. Andere belangrijke politieke partijen zijn de socialistische [[Podemos]], de liberale [[Ciudadanos]] en de rechtspopulistische [[Vox]]. Baskenland, Galicië en Catalonië zijn nationaal vertegenwoordigt door hun eigen partijen. Deze partijen willen de regio's vaak afscheiden van Spanje en zelfstandig worden. Vooral in Catalonië en Baskenland is de roep om onafhankelijkheid sterk.
 +
 +
===Bestuurlijke indeling===
 +
Spanje is onderverdeeld in zeventien autonome gemeenschappen (of regio's) en twee autonome steden. Deze onderverdeling bestaat sinds 1978, toen Spanje overging naar een democratie. De autonome gemeenschappen hebben veel eigen rechten. Ze hebben elk een eigen regering en eigen parlement en kunnen zelf wetten maken. Sinds 1995 zijn er ook twee autonome steden, [[Melilla]] en [[Ceuta]], die op het vasteland van Marokko liggen maar bij Spanje horen.
 +
[[Bestand:Autonomous_communities_of_Spain.svg|right|400px|thumb|De autonome gemeenschappen van Spanje]]
 +
 +
De zeventien autonome gemeenschappen zijn:
 +
* [[Andalusië]], met als hoofdstad [[Sevilla]].
 +
* [[Aragón (regio)|Aragón]], met als hoofdstad [[Zaragoza]].
 +
* [[Asturië]], met als hoofdstad [[Oviedo]].
 +
* [[Balearen]], met als hoofdstad [[Palma (stad)|Palma]].
 +
* [[Baskenland (autonome regio)|Baskenland]], met als hoofdstad [[Vitoria-Gasteiz]]
 +
* [[Canarische Eilanden]], met als hoofdsteden [[Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmas]] en [[Santa Cruz de Tenerife|Santa Cruz]].
 +
* [[Cantabrië]], met als hoofdstad [[Santander]].
 +
* [[Castilië-La Mancha]], met als hoofdstad [[Toledo]].
 +
* [[Castilië en León]], met als hoofdstad [[Valladolid]].
 +
* [[Catalonië]], met als hoofdstad [[Barcelona]].
 +
* [[Extremadura]], met als hoofdstad [[Mérida]].
 +
* [[Galicië]], met als hoofdstad [[Santiago de Compostella]].
 +
* [[Madrid (autonome gemeenschap)|Madrid]], met als hoofdstad [[Madrid]].
 +
* [[Murcia (autonome gemeenschap)|Murcia]], met als hoofdstad [[Murcia]].
 +
* [[Navarra (regio)|Navarra]], met als hoofdstad [[Pamplona]].
 +
* [[La Rioja (Spanje)|La Rioja]], met als hoofdstad [[Logroño]].
 +
* [[Valencia (autonome gemeenschap)|Valencia]], met als hoofdstad [[Valencia]].
 +
 +
Sommige grotere gemeenschappen zijn onderverdeeld in provincies, maar bij Asturië, de Balearen, Cantabrië, La Rioja, Madrid, Murcia en Navarra is dit niet het geval. Deze zeven gemeenschappen vallen samen met de provincie. De provincies zijn weer onderverdeeld in comarca's. De functie van de comarca's verschilt per regio. In Catalonië hebben comarca's veel invloed in het bestuur, terwijl dit in Galicië niet het geval is. Tot slot zijn de comarca's weer onderverdeeld in gemeenten. Ceuta en Melilla hebben als autonome steden een andere bestuurlijke indeling. Zij zijn verdeeld in stadsdelen en wijken.
 +
 +
===Internationale politiek===
 +
[[File:Argentina_-_Misiones_-_Oberá_-_Fiesta_del_Inmigrante_2014_-_Desfile_Inaugural_26.JPG|left|300px|thumb|In veel Latijns-Amerikaanse en Europese landen en in de Verenigde Staten en Canada leven veel Spanjaarden.]]
 +
Spanje is onderdeel van verschillende internationale organisaties, waaronder de Verenigde Naties, de NAVO, de Europese Unie, de [[Latijnse Unie]] en de [[Ibero-Amerikaanse Gemeenschap van Naties]]. Het land heeft in de Spaanstalige wereld veel invloed. Spanje heeft over het algemeen met alle oud-kolonies een goede band, waaronder Chili, Argentinië, Mexico en Colombia. Tussen Spanje en de voormalige kolonies is tegenwoordig veel immigratie en handel. Ook er veel communicatie via muziek, televisie en films. De beste vriend van Spanje is waarschijnlijk buurland Portugal. Beide landen kunnen het goed met elkaar vinden en op het gebied van voetbal is er vriendschappelijke concurrentie. Daarnaast kan Spanje het goed vinden met Griekenland, Italië, Frankrijk, de Verenigde Staten en Roemenië.
 +
 +
Toch heeft Spanje enkele conflicten. Het bekendste conflict is het conflict over Gibraltar met het [[Verenigd Koninkrijk]]. De Spanjaarden willen meer zeggenschap over het gebied, terwijl het VK (en Gibraltar zelf) dit niet willen. Tijdens de [[Brexit]] was de status van Gibraltar een belangrijk punt, aangezien veel Spanjaarden in Gibraltar werken en winkelen en veel Gibraltezen dit doen in Spanje. Ondanks dit conflict kunnen beide landen het enigszins goed met elkaar vinden. Er is veel handel tussen Spanje en het VK en veel Britten wonen in Spanje of hebben er een tweede huis. Een ander bekend conflict is dat tussen Spanje en Marokko over de steden Ceuta en Melilla. De Marokkanen willen de twee steden terug, terwijl Spanje dit niet wil. Via Ceuta en Melilla komen veel illegale immigranten de EU binnen. Officieel is de [[Westelijke Sahara]] nog altijd een Spaanse kolonie. Hoewel de Westelijke Sahara tegenwoordig grotendeels door Marokko bezet is, wordt dit internationaal niet erkend. Van tijd tot tijd probeert Spanje te bemiddelen tussen Marokko en de beweging voor een onafhankelijk Westelijke Sahara.
  
 
== Economie ==
 
== Economie ==
 
[[Bestand:Benidorm desde el mar 02 JMM.JPG|400px|right|thumb|Skyline van de badplaats [[Benidorm]]]]
 
[[Bestand:Benidorm desde el mar 02 JMM.JPG|400px|right|thumb|Skyline van de badplaats [[Benidorm]]]]
[[File:Calle de Alcalá (Madrid) 04.jpg|400px|right|thumb|De oude binnenstad van [[Madrid]] in de nacht]]
+
[[Afbeelding:Calle de Alcalá (Madrid) 04.jpg|400px|right|thumb|De oude binnenstad van [[Madrid]] in de nacht]]
 
Spanje is een erg rijk land.
 
Spanje is een erg rijk land.
 
Het BNP (Bruto Nationaal Product) staat als 9e hoogste ter wereld hier.
 
Het BNP (Bruto Nationaal Product) staat als 9e hoogste ter wereld hier.
Regel 250: Regel 356:
 
Steden die een metro onder constructie hebben (dus steden waar ze een metro aan het bouwen zijn) zijn: Málaga, Alicante en [[Granada]].
 
Steden die een metro onder constructie hebben (dus steden waar ze een metro aan het bouwen zijn) zijn: Málaga, Alicante en [[Granada]].
 
Voor [[Santander]] wordt er een gepland.
 
Voor [[Santander]] wordt er een gepland.
Het Spaanse wegennetwerk bestaat uit ongeveer zo'n 370.000 km.
+
Het Spaanse wegennetwerk bestaat uit ongeveer zo'n 370.000&nbsp;km.
  
 
Er zijn verschillende soorten wegen, waaronder de snelweg.
 
Er zijn verschillende soorten wegen, waaronder de snelweg.
Regel 258: Regel 364:
 
De haven van Barcelona wordt beschouwd als de leider van alle cruiseschepen van de Middellandse Zee en als tweede van de hele wereld.
 
De haven van Barcelona wordt beschouwd als de leider van alle cruiseschepen van de Middellandse Zee en als tweede van de hele wereld.
  
== Cultuur ==
+
==Nationale symbolen==
[[Bestand:Paso Doble.jpg|400px|right|thumb|[[Paso doble]]]]
+
===Vlag en wapen===
=== Algemeen ===
+
{{Zie ook|Zie voor meer informatie [[vlag van Spanje]] en [[Wapen van Spanje]]}}
Spanje is een land met een indrukwekkende cultuur met invloeden van vele verschillende volken die het land passeerden door de eeuwen heen.
+
[[File:Flag of Spain.svg|right|300px]]
Er is erg veel cultureel erfgoed in het land en daarom houden toeristen veel van de Spaanse cultuur.
+
De vlag van Spanje bestaat uit drie horizontale banen. Van boven naar onder zijn dit rood, geel, rood. Rood en geel zijn eeuwenlang de kleuren van Spanje. Waar de kleuren precies vandaan komen is onduidelijk. Veel historici denken dat kleuren uit de vlag van de regio Aragón komen.  
Elke regio heeft een eigen cultuur die verschilt van de andere.
 
Dat noemt men vaak regionale cultuur.
 
De cultuur van Spanje heeft naast invloeden van vele verschillende volken ook nog invloed ondergaan van haar geografie en het klimaat.
 
 
 
Zo kun je aan de kleding en de tradities al zien dat het land is beïnvloed door zijn geografie en het klimaat.
 
In het midden van de vorige eeuw was de Spaanse cultuur nog steeds bescheiden ten opzichte van andere gebieden.
 
Toen merkte men op dat er niet veel grote steden hier te vinden waren.
 
Wel vond men de cultuur van Spanje toen al verbazingwekkend.
 
Tijdens de [[Gouden Eeuw (Nederland)|Gouden Eeuw]] in Nederland was de Spaanse mode erg populair in Europa.
 
 
 
Vaak droeg men donkere, zwarte pakken met een paar kleurdetails zoals sieraden en wijde bontkragen.
 
Deze trend werd het meest populair in Spanje (natuurlijk!), Nederland, België en Frankrijk.
 
In Castilië hadden mannen vroeger vaak kleding aan met sombere kleuren, terwijl Andalusische vrouwen prachtige kleurrijke flamenco-jurken droegen die een vakkundig patroon hadden.
 
Die worden echter vaak gedragen op feesten, maar Andalusische mensen droegen bijna nooit kleding met sombere kleuren.
 
Sinds duizenden jaren gelegen is er hier in Spanje al de [[siësta]]-traditie.
 
 
 
Een siësta is een soort middagdutje in Spanje, vanwege de hitte slaapt men een paar uur en gaat men weer werken of naar school.
 
Daarom blijft men 's nachts ook lang op en is het behoorlijk druk dan.
 
In de middag kan het best zijn dat je niemand ziet op straat vanwege de siësta.
 
Spanje is bekend om zijn kunst die prachtig is.
 
Vele beroemde kunstenaars komen uit dit land, waaronder [[Pablo Picasso]] en [[Salvador Dalí]].
 
 
 
Architectuur in Spanje heeft veel invloeden gehad, net zoals de rest van de Spaanse cultuur.
 
De gebouwen kunnen er zowel klassiek zijn als modern en zowel christelijk als islamitisch.
 
Spaanse mensen zijn dol op dansen.
 
Daarom zijn er vele soorten technieken van Spaanse dansen.
 
De bekendste zijn de Andalusische dansen [[flamenco]] en [[paso doble]].
 
 
 
Men danst prachtig elegant net zoals zwanen.
 
Bij dansen moet natuurlijk ook nog muziek zijn.
 
Vooral gitaarmuziek, accordeonmuziek en doedelzakmuziek zijn populair.
 
Veel bekende zangers komen uit Spanje.
 
Jaarlijks worden er een groot aantal culturele evenementen gehouden in Spanje.
 
 
 
Als iemand over Spaanse evenementen praat, praat hij vaak over het stierenvechten, tomatina (tomaten-gevecht) en Spaans carnaval.
 
De Spaanse bevolking is heel erg sportief.
 
Er worden veel sporten beoefend, waaronder voetbal het populairst.
 
Ook basketbal, wedstrijdfietsen, tennis en handbal zijn ermee te vergelijken.
 
Op de dag van vandaag is Spanje een wereldmacht van sport.
 
Jaarlijks worden er peddel-en formule 1-wedstrijden gehouden in het land.
 
De belangrijkste vechtsporten hier zijn [[judo]] en [[taekwondo]].
 
 
 
=== Lijst van belangrijkste feestdagen in Spanje ===
 
* [[Las Fallas]] - Feest ter ere de heilige Sint-Joseph in Valencia
 
* [[Feria de Abril]] - Lente-markt/kermis in Sevilla
 
* [[San Fermín-feesten]] - Feesten ter ere de heilige San Fermín in [[Pamplona]]
 
* Spaans [[Carnaval]] - Wordt gevierd in alle Spaanse steden, waaronder het belangrijkst Cádiz en [[Sitges]]
 
* [[Tomatina]] - Tomaten-gevecht in [[Buñol]]
 
* [[Kerstmis]] - Overal in Spanje
 
* [[Pasen]] - Overal in Spanje
 
 
 
=== Spaanse keuken ===
 
[[Bestand:Paella de marisco 01.jpg|400px|right|thumb|[[Paella]]]]
 
[[Bestand:Giralda Tower Seville Spain.jpg|400px|right|thumb|[[Sevilla]] met citrusvruchten]]
 
[[File:Beach in Malaga Spain - Playa de la Malagueta.JPG|400px|right|thumb|Het strand van [[Málaga]]]]
 
De Spaanse keuken is overheerlijk en wereldberoemd.
 
Vele Spaanse gerechten behoren tot één van de lekkerste ter wereld.
 
Sommige denken meteen aan [[paella]] (Spaanse rijst met garnalen en mosselen), Spaanse kaas en [[tapas]] (Spaanse snacks) als men de naam "Spanje" zegt.
 
Elke regio in het land heeft haar eigen specialiteiten/delicatessen.
 
Ingrediënten die veel gebruikt worden in Spaans eten zijn: Spaanse pepers, rijst, saffraan, paprika, bladerdeeg, forel, worst, olijfolie en knoflook.
 
Typisch Spaanse groenten zijn: Spaanse pepers, kikkererwten, linzen, paprika en olijven.
 
 
 
Men eet in Spanje zowel heel erg graag brood als rijst.
 
Daarom eet men bijvoorbeeld in Málaga 's morgens en tussen de middag brood en 's avonds rijst.
 
Paella is rijst en dus heel erg populair.
 
De populairste soorten fruit zijn citrusvruchten (sinaasappelen, citroenen...) en druiven.
 
Van druiven maakt men soms heerlijke Spaanse zoete wijn.
 
 
 
Etenswaren in Spanje die gebakken moeten worden in Spanje, worden vaak gebakken in olijfolie.
 
Dat heeft goede vetten en maakt mensen niet dik.
 
Ook maakt het de etenswaren lekkerder.
 
Salades in Spanje zijn vaak gevuld met sla of andijvie.
 
In de winter eet men er graag truffels bij.
 
Spanje heeft een lange kust en daarom is vis erg populair.
 
 
 
Niet alleen in kustgebieden is vis populair om te eten, maar ook het binnenland zoals Madrid.
 
Samen met krabben, garnalen en nog veel meer vormt vis een grote groep.
 
Die noem je zeevruchten.
 
Populaire zeevruchten zijn: inktvis, garnaal, krab, kreeft, mossel en oester.
 
Één van de populairste soorten vis in Spanje zijn de [[kabeljauw]], [[heek]], [[tonijn]], [[ansjovis]], [[sardine]] en de [[forel]].
 
 
 
Samen met vis eet men graag augurken, dat smaakt lekker zuur en verdrijft de stinkende geur van vis.
 
Spanje is één van de grootste consumenten van vlees in de EU.Vooral varkensvlees, schapen en pluimvee zijn belangrijk.
 
Schapen gebruikt men zowel voor wol als vlees.
 
Varkens kunnen alleen zorgen voor vlees en pluimvee voor zowel vlees als eieren.
 
 
 
Van varkensvlees maakt men graag overheerlijke Spaanse worsten.
 
In het noorden van Spanje fokt men graag ossen en anders soorten runderen zoals de koe.
 
Die zijn daar een verrukkelijke specialiteit.
 
Gebieden in Spanje waar bijna geen boerderijen zijn, eet men graag dieren uit het wild.
 
Populaire voorbeelden zijn haas, wild zwijn, fazant, wilde gans, hert en konijn.
 
 
 
De belangrijkste kleur van Spaans eten is rood, dat vinden Spanjaarden mooi.
 
Kruiden zijn hier dan ook vaak rood, zoals pepers en paprika.
 
Ook gele dingen zijn geliefd in het Spaanse eten, niet voor niets bestaat de vlag van Spanje uit rood en geel.
 
Zo is honing heel populair en geel.
 
Vanille wordt vaak in toetjes gestopt zoals ijs of vla.
 
Spaanse chocolade is er in vele verschillende vormen zoals bonbons of gewoon in gebak.
 
 
 
Amandelen en andere soorten noten eet men gewoon uit het vuistje of in een cake of zo.
 
Het meeste Spaanse eten wordt gebakken, gekookt, gebraden, of gemarineerd.
 
Sinds een aantal jaar is roerbakken ook populair bij groentes.
 
Fruit en groente wordt vaak gebeitst.
 
Spaanse sandwiches zijn lekker knapperig met veel romige kaas en malse ham.
 
Ei stopt men er ook graag in.
 
 
 
Sinds de 16e eeuw is Spanje bekend om z'n drankjes.
 
Vooral Spaanse wijn, chococups en Spaanse bier zijn belangrijk voor het dranken-menu.
 
Koffie drinken vaak deftige mensen, maar gewone mensen doen dat ook wel eens.
 
Kinderen drinken graag cola of ijsthee met een citroenschijfje.
 
Bier is bekend in de vorm van het merk Pilsener.
 
 
 
Wijn in Spanje is mooi rood en heerlijk zoet en fruitig.
 
Er zijn de laatste jaren steeds meer nieuwe wijnen bijgekomen, waaronder kamillewijn in plaats van de klassieke kamillethee.
 
Moderne mensen in Spanje eten nu graag fastfood, zoals frietjes.
 
Die traditie is ook voor een deel overgenomen in de Spaanse keuken.
 
In plaats van Amerikaanse partysnacks eet men hier tapas.
 
 
 
Castilië heeft een paar verschillende keukens, want die is verdeeld in een paar kleine regio's.
 
De regio Castilië-León (het gebied Castilië in de buurt van de stad León) heeft een keuken met veel vlees.
 
Vlees is hier vaak geroosterd, maar het kan ook gekookt zijn.
 
Voor een klein deel ligt Castilië-León aan zee en daarom eet men hier ook nog graag zeevruchten.
 
De vissen in rivieren of dieren in rivieren zijn populairder dan de zeevruchten, vanwege de grotere ligging in het platteland.
 
 
 
In de rivieren zijn allerlei dieren te vinden, waaronder rivierkreeften.
 
Castiliaans-Leónese kaas is heel erg beroemd en lekker zacht.
 
Ook eet men hier graag wraps die lijken op de Mexicaanse taco's en burrito's.
 
De keuken van Andalusië is bekend om haar pittigheid, zoals veel pepers.
 
Er zit veel olijfolie bij de voorbereidingen van een Andalusisch gerecht, behalve als het een toetje is.
 
 
 
Bekend zijn de gemarineerde Andalusische olijven die men graag met pittige pepers en een pittig sausje eet.
 
Lokale drankjes worden vaak gemaakt van anijs.
 
Aragon is bekend om zijn fruitige keuken.
 
Vooral perziken en nectarines zijn populaire vruchten die vaak voorkomen in het dagelijkse eten.
 
Salades maakt men graag van peulvruchten en distels.
 
De keuken van Catalonië is uitgebreid en niet heel pittig.
 
 
 
Hij is nogal mild en de toeristen houden meer van deze gerechten dan die van uit Andalusië.
 
Paella hier heeft meer speciale ingrediënten zoals rare kruiden.
 
Galicië is een echte gek van vis en vooral inktvis is daar populair.
 
Ook Galicische kaas is daar een delicatesse.
 
Valenciaanse mensen eten graag rijst of/en mosselen.
 
 
 
Met Kerstmis eet men een speciaal toetje met heerlijke Spaanse noga.
 
Murcia ligt midden in een gebied van boomgaarden en de keuken is hier ongeveer net zo fruitig als die van Aragon.
 
Maar men kan ook heel pittig eten hier, want oregano met rijst is hier een specialiteit.
 
Madrid is een plaats waar heel erg veel slakken worden gegeten.
 
Ook stoofpotten met kikkererwten zijn hier populair.
 
De Balearen en de Canarische Eilanden hebben tropische keukens die vaak invloed hebben gehad van Noord-Afrika, maar ook van Spanje.
 
 
 
== Bekende trekpleisters in Spanje ==
 
Al deze trekpleisters zijn verklaard tot Werelderfgoed van UNESCO.
 
Dit zijn ze niet helemaal, want in totaal zijn er wel 38 bezienswaardigheden in Spanje die tot Werelderfgoed zijn verklaard.
 
 
 
* [[Sagrada Familia]], Barcelona - Moderne kathedraal
 
* [https://barcelonapagina.nl/park-guell.html Park Güell], Barcelona - Modern stadspark
 
* [[Casa Batlló]], Barcelona - Modern pand
 
* [[Casa Milà]], Barcelona - Versierd modern flatgebouw
 
* [[Palau Güell]], Barcelona - Modern herenhuis
 
* [[Alhambra]], Granada - Moors paleis
 
* [[Palmeral van Elche]], Alicante - Palmentuin
 
* [[Historisch Centrum Toledo]], [[Toledo]] - Visigotische binnenstad
 
 
 
== Bekende kunstenaars uit Spanje ==
 
 
 
===El Greco===
 
[[Bestand:El Greco - Portrait of a Man - WGA10554.jpg|thumb|250px|left|Zelfprotet van El Greco]]
 
El Greco wordt gezien als één van de bekendste kunstenaars van Spanje. Zijn werk bestond vooral uit het schilderen en beeldhouwen van religieuze ontwerpen, maar was ook een portretschilder. Je kunt zijn werken herkennen aan het gebruik van donkere kleuren en sterke roodcontrasten. Ook de manier waarop hij het menselijk lichaam afbeeldde is erg kenmerkend; personen worden lang en smal geschilderd en de verhoudingen van het lichaam zijn vaak uit balans.
 
 
 
'''Phebe Spaans'''
 
  
S' werelds bekendste kunstenares, haar werk gaat de hele wereld over. Met als topstuk Sarah Kalpoe. Ze is gestorven in 1863 door een terreuraanslag.
+
Op de gele banen is het wapen van Spanje te zien. Dit wapen bestaat uit een wapenschild met daarop de wapens van Castilië, León, Aragon, Navarra en in het midden het huis Bourbon. De kroon boven het wapenschild verwijst naar het koninkrijk. Naast het wapen staan twee zuilen, die de zogeheten [[zuilen van Hercules]] zijn. Dit is de oude benaming van de Straat van Gibraltar. Op het lint staat de Latijnse spreek ''Plus Ultra'' (''Steeds verder'').  
  
===Pablo Picasso===
+
===Volkslied===
Ook Pablo Picasso is een erg bekende Spaanse schilder. Zijn werken hingen af van zijn stemming en persoonlijke omstandigheden op dat moment. Picasso heeft een nieuwe kunststijl ontwikkeld; het kubisme. Het idee hiervan was om lichaamsvormen uit elkaar te halen en weer opnieuw te creëren. Zo ontstonden er zeer abstracte werken. Picasso schilderde niet alleen, maar gebruikte ook alledaagse voorwerpen voor zijn werken.
+
De volkslied van het land is de [[Marcha Real]] (''Koninklijke Mars''). Het lied is bijzonder doordat het geen tekst heeft. Het lied is officieel sinds 1997. Door de jaren heen zijn er verschillende voorstellen gedaan om het lied van een tekst te voorzien. In geen van de gevallen is deze aangenomen.
===Salvador Dalí===
 
Een derde zeer bekende schilder afkomstig uit Spanje is Salvador Dalí. Hij haalde zijn inspiratie uit ‘de wereld van het onbewuste’. Dalí heeft naast het schilderen ook films gemaakt waarin zijn ‘droomwereld’ werd getoond. Zijn werken worden vaak gezien als ‘griezelig’. Dit klopt, Dalí liet zijn eigen angsten zien in zijn schilderijen.
 
  
 
== Lees ook ==
 
== Lees ook ==
Regel 468: Regel 402:
 
* [http://www.spaansesteden.nl Info over steden in Spanje ("Nederlands")]
 
* [http://www.spaansesteden.nl Info over steden in Spanje ("Nederlands")]
  
{{Sjabloon:Navigatie Europese Unie}}
+
{{Navigatie Europese Unie}}
 
{{Navigatie Landen Europa}}
 
{{Navigatie Landen Europa}}
  

Huidige versie van 12 jan 2021 om 19:08

Koninkrijk Spanje
Reino de España

Flag of Spain.svgEscudo de España (mazonado).svg EU-Spain.svg

Hoofdstad Madrid
Aantal inwoners 48.958.159 (2017)
Oppervlakte 505.992 km²
Regeringsvorm Constitutionele monarchie
Koning Felipe VI (sinds 2014)
Premier Pedro Sánchez (sinds 2018)
Godsdienst Rooms-katholiek 70%
Anders 2%
Niet gelovig 28%
Officiële taal Spaans (español)
Officiële regionale talen Catalaans
Baskisch
Galicisch
Munteenheid Euro
Volkslied Marcha Real
Motto Plus ultra (Steeds verder)
Nationale feestdag 12 oktober
Landcode ESP
Portaal Portal.svg Spanje


De oude binnenstad van Barcelona in de nacht

Spanje (officieel het Koninkrijk Spanje) is een land in het zuidwesten van Europa. Het ligt op het Iberisch Schiereiland en heeft 50.000.000 inwoners. Spanje grenst in het noorden aan Frankrijk en Andorra en in het oosten aan Portugal. Daarnaast ligt in het zuiden het Britse overzeese gebied, Gibraltar. De Balearen en de Canarische Eilanden zijn onderdeel van Spanje, net als Ceuta en Melilla, twee steden op het Marokkaanse vasteland. De hoofdstad van het land is Madrid, maar Barcelona, Valencia, Sevilla en Zaragoza zijn belangrijke steden. Spanje is onder Nederlanders en Belgen een populair vakantieland.

Het land heeft een lange geschiedenis. Onder meer de Carthagers, de Romeinen en de islamitische Moren hebben het gebied (deels) bezet. Tussen de 8e en 15e eeuw werd het gebied door de christenen heroverd in de zogeheten reconquista. Onder Huis Habsburg werd Spanje een wereldrijk met vele koloniën, waaronder Argentinië, Cuba en Mexico. Dit leidde ertoe dat het Spaans een wereldtaal werd. Na de Spaanse Successieoorlog verloor Spanje veel gebieden in Europa. Tijdens de oorlogen tegen Napoleon werd Spanje bezet door Frankrijk. Het Spaanse koninkrijk raakte verzwakt en verloor veel Latijns-Amerikaanse koloniën. In 1931 werd de monarchie afgeschaft waarna de Spaanse Burgeroorlog uitbrak. Deze werd gewonnen door de nationalisten, die van Spanje een dictatuur maakten onder Francisco Franco. Na zijn dood in 1975 werd de monarchie hersteld en werd Spanje een democratie.

Spanje is tegenwoordig onderdeel van de Europese Unie, de Verenigde Naties en de NAVO. De Spaanse cultuur is internationaal bekend. Voorbeelden de flamenco, tapas, stierenvechten, schrijver Miguel de Cervantes, schilders Salvador Dalí en Pablo Picasso en architect Antoni Gaudí.

Naam

Een kaart van Spanje.

De naam "Spanje" heeft dit land te danken aan de Romeinen uit Italië. Die noemden Spanje toen Hispania, wat tevens aangewezen was voor heel het Iberische Schiereiland (dus Portugal en Andorra ook). Toen de Oude Grieken honderden jaren voor de geboorte van Jezus Christus de landen rond de Middellandse Zee verkenden, noemden ze Spanje zowel Hispania als Iberia, voordat de Romeinen het land ontdekten. Van oorsprong is de naam Hispania dus Oud-Grieks en niet Latijn, de taal van Romeinen. Sommige deskundigen denken echter dat de naam Hispania oorspronkelijk uit Fenicië (het huidige Syrië en Libanon) komt. Daar noemden ze Spanje echter Ispanya. In de tijd toen de Oude Grieken Spanje ook ontdekten, veroverden de Feniciërs een groot deel van het schiereiland. Ze stichtten een heel erg belangrijke nederzetting die Gadir heette (het huidige Cádiz). Tegenwoordig is dit de oudst bewoonde stad van het Iberisch Schiereiland én van West-Europa.

Geschiedenis

Prehistorie en oudheid

De grot Altamira staat bekend vanwege de rotsschilderingen.

De geschiedenis van Spanje begint met de Iberiërs. Dat was één van de eerste volkeren die zich hier vestigden. Ze zijn bekend geworden door vele archeologische vondsten. Vervolgens kwamen de Feniciërs en de Oude Grieken naar Spanje. Zij stichtten hier koloniën. Zij stichtten de eerste steden. Volgens sommige oud-Griekse schrijvers is Malaga door de Grieken gesticht, maar hiervoor is nog geen bewijs gevonden. Na de Grieken kwamen de Carthagers naar Spanje. De Carthagers voerde oorlog met de Romeinen, die zij vervolgens verloren. Onder Scripio Africus vielen de Romeinen in 206 v.Chr. het huidige Spanje binnen. Toch duurde het tot 19 v.Chr. voor dat de Romeinen alle uithoeken verkend hadden. Anders dan hun voorgangers verkennen de Romeinen ook de binnenlanden. De Oude Grieken bleven vooral aan de kusten. Sommige volkeren hadden ze hierdoor nog niet verkend en daarom hebben ze nooit geweten dat er Basken waren in Baskenland.

De komst van de Romeinen zorgde voor de verspreiding van het Latijn, waar later het Spaans uit zou ontstaan. Ook stichtten ze vele steden, zoals Madrid en León, en legden wegen aan. Door de invallen van de Barbaren in de 3e eeuw ging de welvaart terug. In het begin van de vijfde eeuw vielen de Visigoten het gebied binnen, waardoor het westelijke gedeelte van het Romeinse Rijk viel.

De Visigoten en Moren

De binnenkant van de Mezquita in Córdoba is gebouwd onder de Moren.

De Visigoten verdrongen veel andere volkeren. De Visigoten regeerden Spanje als een koninkrijk vanuit Catalonië. In de 6e eeuw wisten ze het Baskenland toe te voegen aan hun koninkrijk. Ondertussen veroverden de Byzantijnen het zuiden van Spanje. De Visigoten namen overigens veel over van de Romeinen. Het Romeinse bestuurssysteem en cultuur bleef grotendeels intact. Ook bleven de Romeinse grootgrondbezitters een grote rol spelen in de maatschappij. De Visigoten bekeerden zich ook tot het christendom.

De Visigoten hadden onderling ook conflicten en riepen daarom de hulp in van de Moren uit Noord-Afrika. De Moren bleken echter geen hulptroepen te zijn, maar veroveraars. In 711 vielen ze het gebied bij Tarifa en Gibraltar binnen en een jaar later hadden ze Catalonië bereikt. Ze stichtten een kalifaat, aangezien de Moren islamitisch waren. De Moren waren erg tolerant en er was vrijheid van religie. Dit zorgde ervoor dat er een grote Joodse minderheid in het Moorse Rijk leefde. Christenen en joden mochten hun religie behouden, maar moesten een speciale belasting betalen. Later zouden veel christenen en joden zich tot de islam bekeren. De Moren regeerden over het gehele Iberische Schiereiland met uitzondering van het koninkrijk Asturië, dat christelijk was. De Moren veroverden dit grote gebied binnen tien jaar. De christenen zouden er vervolgens zo'n 770 jaar over doen om het weer terug te veroveren.

Het rijk van Moren maakte onderdeel uit van het Islamitische Rijk. Naast Spanje maakten ook Noord-Afrika, Turkije, Iran en het Midden-Oosten deel uit van dit gigantische rijk.

In 795 deed Karel de Grote een poging om het gebied aan zijn rijk toe te voegen. In de Slag bij Roncevaux wist hij het noorden van Spanje te veroveren. Het Moorse kalifaat viel in 1031 uitelkaar. De koning van León wist hierdoor zijn gebied uit te breiden en veroverde ook Galicië, Navarra en Castilië. In 1139 scheurde Portugal zich van het rijk af en later zou ook Aragon zich afscheuren. De zes koninkrijken werden later verenigd twee staten; Castilië en Aragon. Uiteindelijk zouden Ferdinand II van Aragon en Isabella I van Castilië met elkaar trouwen. Dit zorgde ervoor dat de twee landen met elkaar verenigd werden en Spanje ontstond.

De terugverovering van Spanje wordt de Reconquista genoemd. De Moren waren ondertussen verdreven naar het zuiden en heersten over het koninkrijk Granada. Het laatste islamitische gebied in Spanje viel in 1492 bij de val van Granada. De koning van Spanje regeerde nu over heel Spanje. De val van Granada zorgde er ook voor dat de islamitische en joodse minderheden het land moesten verlaten, aangezien iedereen in Spanje christelijk moest zijn.

Spaanse Rijk

Het Spaanse Rijk op haar hoogtepunt.

Vanaf de 14e eeuw begonnen de cultuur en economie van Spanje flink te bloeien. Hierdoor was er veel geld. Na Portugal begon Spanje zich nu ook op ontdekkingsreizen te focussen. Er ontstonden grote groepen ontdekkingsreizigers in deze tijd en die zijn nu wereldberoemd geworden, zoals Christoffel Columbus en Hernán Cortés. Door de ontdekkingsreizigers uit Spanje breidde het Spaanse koninkrijk zich flink uit. Langzamerhand werd het zelfs een wereldrijk, een heel groot rijk. Bijna heel Noord-Amerika en Zuid-Amerika werd Spaans grondgebied. Spanje had ook veel gebieden in Europa. Het huis dat over Spanje heerste was het Huis Habsburg, dat ook heerste over Oostenrijk, het Heilige Roomse Rijk en de Nederlanden. Keizer Karel V zei dan ook dat hij heerste over een rijk waarin de zon nooit onder gaat. In 1580 wisten Spanje en Portugal zich te verenigen onder koning; de Iberische Unie. Hierdoor steunden beide landen elkaar en waren toentertijd de machtigste landen ter wereld.

In 1588, onder koning Filips II, verklaarden de Noordelijke Nederlanden zich echter onafhankelijk in de Tachtigjarige Oorlog. Dit leidde ook tot een oorlog met Engeland. Door de vele oorlogen waarin het Spaanse Rijk zich bevond raakte het geld van het land op. Spanje ging maar liefst drie keer failliet en er was moeite om de belastingen op te brengen. Spanje voerden namelijk ook nog oorlog met de Fransen en de Ottomanen. Uiteindelijk verklaarde koning Filips III vrede met Nederland en Engeland. Door de steun van Frankrijk wist Portugal zich in 1640 los te maken van de Iberische Unie en ging zijn eigen weg.

Spanje onder Huis Bourbon

Toen koning Karel II kinderloos stierf in 1700, was er geen Spaanse troonopvolger. Veel Europese koningshuizen waren in een strijd verwikkeld over wie nu de koning van Spanje zou worden. Zowel de koning van Frankrijk als de keizer van het Heilige Roomse Rijk maakten aanspraak op de troon. De strijd staat bekend als de Spaans Successieoorlog en duurde van 1701 tot 1714. Spanje stond aan de kant van de Franse koning, terwijl o.a. Portugal, Engeland en Nederland aan de kant van de keizer stonden. In de oorlog bezetten de Engelsen Gibraltar. Uiteindelijk werd besloten dat de kleinzoon van de Franse koning de nieuwe koning van Spanje zou worden, koning Filips V. Hij moderniseerde het Spaanse bestuur.

Na de oorlog verloor de Spaanse koning zijn bezittingen in Italië (waaronder Sardinië en Sicilië) en wilde terugwinnen. Later zou Spanje deze gebieden terugwinnen. Spanje bleef grotendeels neutraal hierna, maar door een bondgenootschap met Frankrijk werd Spanje meegesleurd in de Zevenjarige Oorlog. Dit was niet positief voor het land en onder meer de kolonie Florida ging verloren aan de Britten. De onthoofding van de Franse koning tijdens de Franse Revolutie voerde Spanje samen met o.a. Groot-Brittannië, Pruisen en Oostenrijk strijd tegen het revolutionaire Frankrijk. Nadat Napoleon Bonaparte aan de macht kwam, steunde Spanje echter Frankrijk. Toen koning Karel IV ruzie kreeg met kroonprins Ferdinand VII in 1808, zette Napoleon de Bourbons af. Zijn broer Jozef Bonaparte werd hierna koning van Spanje. Het Spaanse volk was hiervan niet gediend en kwam in opstand tegen de Franse bezetter. Deze strijd wordt de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog genoemd.

De chaos zorgde ervoor dat de Latijns-Amerikaanse koloniën zich onafhankelijk verklaarden. Zij werden geïnspireerd door de Verenigde Staten en geleid door vrijheidsstrijders als Simon Bolívar. Door de chaos kon Spanje niet ingrijpen en moest haast al haar koloniën laten gaan in 1833. Enkel Puerto Rico, Cuba, de Dominicaanse Republiek (tot 1844) en de koloniën in Afrika en Azië bleven behouden. Dit wordt gezien als het begin van het einde van het Spaanse koloniale rijk. Nadat Napoleon verslagen werd kwam koning Ferdinand VII op de troon. Hij beloofde de grondwet te herkennen, maar in 1823 werd deze grondwet weer afgeschaft. Carlos María Isidro de Borbón legde zich hier niet bij neer en erkende Ferdinands dochter Isabella II als de koningin van Spanje. Hierna braken er oorlogen uit waardoor Isabella II op de troon kwam. De strijd ging door. In 1873 werd de Eerste Spaanse Republiek uitgeroepen, maar in 1874 werd de monarchie alweer hersteld.

De Spaans-Amerikaanse Oorlog van 1898 zorgde ervoor dat Spanje onder meer Cuba, Puerto Rico, de Filipijnen en Guam verloor. De enige Spaanse koloniën waren nog Equatoriaal-Guinee, het noorden van Marokko en de Westelijke Sahara. Deze gebieden zouden pas na de Tweede Wereldoorlog onafhankelijk worden. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef Spanje neutraal, maar in eigen land braken er conflicten uit. Onder socialistische en republikeinse bewegingen kwamen op en er braken gevechten op straat uit. Toen de socialisten de verkiezingen van 1923 wonnen, pleegde Miguel Primo de Rivera een staatsgreep en regeerde als een dictator over Spanje. De koning herstelde de democratie op gemeentelijk niveau in 1931. Door een enorme meerderheid voor republikeinse partijen gestemd had, verliet hij het land.

Spaanse Burgeroorlog en Franco

Francisco Franco werd ook wel generalísimo genoemd.

De Spaanse koning, Alfons XII, werd in 1931 afgezet. Spanje werd hierna een republiek, de Tweede Spaanse Republiek. De kerk en veel grootgrondbezitters waren tegen de republiek en Catalonië en Baskenland wilde zichzelf afscheidden. Dit leidde tot veel instabiliteit. Regeringen wisselden elkaar snel af en veel politici zijn zelfs vermoord. De instabiliteit leidde tot de Spaanse Burgeroorlog, die van 1936 tot 1939 duurde. Deze oorlog was tussen de republikeinen (de voorstanders van de republiek) en de nationalisten (de tegenstanders van de republiek). De republikeinen werden gesteund door o.a. de Catalaanse en Baskische afscheidingsbewegingen en de nationalisten door Nazi-Duitsland, Italië, Portugal en de paus. Waar de republikeinen van Spanje een democratie wilden maken, wilden de nationalisten van Spanje een fascistische staat maken (naar Italiaans voorbeeld).

Uiteindelijk wonnen de nationalisten de oorlog, waarna Francisco Franco dictator werd van de Spaanse Staat. Franco maakte van rooms-katholicisme de officiële staatsgodsdienst. Zo mochten getrouwde vrouwen niet werken en waren echtscheidingen verboden. In de Spaanse Staat was er sprake van censuur en onderdrukking. Mensen met een ander geloof, homoseksuelen en aanhangers van de Catalaanse en Baskische onafhankelijkheidsbewegingen werden vervolgt. Franco noemde dit het nationaalkatholicisme. Het was idee van één volk, één taal, één land. Hij probeerde het conflict van de Spaanse Burgeroorlog te verzoenen door de bouw van een groot monument: de Vallei van de Gevallen. Hier liggen 46.000 overleden personen van de oorlog begraven, zowel nationalisten als (katholieke) republikeinen. Ondanks het feit dat Franco sympathieën had het Nazi-Duitsland van Hitler en het Italië van Mussolini, hield hij zich buiten de Tweede Wereldoorlog. Spanje was neutraal en bleef deze positie ook naar de oorlog houden. In 1953 begon Spanje meer naar de Verenigde Staten toe te bewegen. Dit was nodig, aangezien de Spaanse economie was vastgelopen.

Franco wist gedurende zijn regeerperiode de economie te aan te wakkeren. Ook kwam er meer welvaart. Officieel had Franco de monarchie al hersteld in 1947, maar had geen koning aangewezen. Pas in 1969 liet hij vastleggen dat Juan Carlos I de nieuwe koning zou worden na zijn overlijden. De laatste paar jaar van zijn leven was Franco ziek en daardoor regeerde Juan Carlos het land voor hem. Er was veel kritiek op Franco's regering. De economie was opnieuw vastgelopen, veel rijke mensen vertrokken uit Spanje en veel inwoners wilden meer vrijheid en democratie. Franco werd na zijn dood zelf begraven in de Valei van de Gevallen, maar in 2019 werd zijn graf verplaatst naar een andere plaats. Wat er allemaal precies gebeurd is tijdens het Franco-regime is onduidelijk, aangezien dit nooit de Spaanse overheid is onderzocht.

Huidige monarchie

Mensen staan in de rij om te stemmen in 1977. Vrije verkiezingen waren een van de dingen die ingevoerd werden tijdens de Spaanse democratische overgang.

Aan het einde van Franco's leven begon het massatoerisme in Spanje op gang te komen. Veel Spaanse bedrijven hadden behoefte aan een aansluiting bij de Europese Unie. Franco wees zijn goede vriend, koning Juan Carlos I, aan als zijn opvolger. Juan Carlos I begon met de democratische overgang van Spanje, de Transición. Deze begon na de dood van Franco in 1978. Er kwam een democratische grondwet en de regio's kregen meer rechten. Niet iedereen was het hiermee eens. Zo wilde generaal Antonio Tejero in 1981 een staatsgreep plegen, maar deze mislukte. De hervormingen werden ingevoerd in 1982, waarmee Spanje een constitutionele monarchie en democratie werd. In 1986 trad het land samen met Portugal toe tot de Europese Unie.

Door de overgang naar een democratie en de toetreding tot de EU groeide de Spaanse economie enorm. Het land voerde in 2002 de euro in als vervanging voor de Spaanse peseta. Op 11 maart 2004 werd het land opgeschrikt door de aanslagen in Madrid, die vermoedelijk door Al Qaida zijn gepleegd als vergelding voor de Spaanse deelname in de Irakoorlog. Tijdens de Eurocrisis leidde de Spaanse economie enorm. Op 1 oktober 2017 werd er een onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië gehouden, waarbij Spanje de Catalaanse regering voor de rechter sleepte. Ondertussen kwamen in het land veel corruptieschandalen aan het licht.

Geografie

Naar oppervlakte gekeken is Spanje het vierde grootste land op het continent na Rusland (zonder Siberië, Aziatisch Rusland, erbij gerekend), Oekraïne en Frankrijk. Na Frankrijk is Spanje het grootste land in de Europese Unie.

Landschap

De Pico del Teide op Tenerife is het hoogste punt van Spanje

Spanje staat bekend om haar bergachtige en heuvelachtige landschap. Het landschap bestaat voornamelijk uit gebergten, zoals de Pyreneeën in het noorden aan de Franse grens, en heuvels en plateaus, zoals de Spaanse Hoogvlakte in het midden van het land. Over hoge bergen gesproken is Spanje het vijfde meest bergachtige land ter wereld, na Zwitserland, Oostenrijk, Andorra en Liechtenstein. Andere belangrijke gebergten zijn het Cantabrisch Gebergte, het Castiliaans Scheidingsgebergte, de Sierra Nevada en het Iberisch Randgebergte. De hoogste berg van Spanje is de Pico del Teide met 3718 meter op het eiland Tenerife. Andere belangrijke bergen zijn de Mulhacén (3482 meter) en de Pico de Aneto (3404 meter).

De belangrijkste zeeën rond Spanje zijn de Middellandse Zee, de Atlantische Oceaan, de Golf van Biskaje en de Cantabrische Zee. Belangrijke rivieren zijn de Ebro en de Taag. De bekendste kusten van Spanje zijn de Costa Brava, de Costa del Sol, de Costa Blanca, de Costa Verde, de Costa Dorada en de Costa de la Luz. Onder Spanje vallen ook enkele eilanden. Deze zijn grotendeels in twee groepen te verdelen. In het oosten liggen de Balearen, waarvan Mallorca, Menorca en Ibiza de belangrijkste eilanden zijn. Voor de Marokkaanse kust liggen daarnaast nog de Canarische Eilanden, waartoe o.a. de eilanden Gran Canaria, Lanzarote, Fuerteventura en Tenerife behoren.

Klimaat

Een kustlijn in Spanje
De Pyreneeën in Spanje

Spanje heeft een diverse klimaat. Aan de oost- en zuidkust vindt men het Middellandse Zeeklimaat. Dit klimaat staat bekend om zijn hete zomers en zachte winters. Er is veel invloed van de zee, waardoor de winters ook warm zijn. Het klimaat hier is ook erg droog. In de droogste maand van de zomer valt minder dan 30 millimeter neerslag. In het gebieden groeien verschillende bijzondere planten met dikke bladeren om het water gedurende de droge maanden vast te houden. Voorbeelden zijn pijnbomen, palmbomen en olijfbomen. Omdat het in de zomer erg weinig regent, komen er ook veel bosbranden in deze gebieden voor. Aan de noordkust is er daarentegen een gematigd zeeklimaat. Het klimaat wordt beïnvloed door de Atlantische Oceaan. Hierdoor zijn zomers koel en de winters zacht. Ook valt er erg veel neerslag gedurende het hele jaar. Hierdoor vindt je er veel loofbossen en weides. In het binnenland is er het landklimaat. De zomers zijn hier heet en de winter koud. De zomers zijn erg droog, terwijl de winters erg nat zijn. In dit gebied vindt je zowel loof- als naaldbossen.

In Zuid-Spanje zijn er grote problemen die te maken hebben met verwoestijning; dit betekent dat de grond erg droog wordt waardoor er steeds minder planten kunnen groeien en het ook steeds lastiger wordt om gewassen te verbouwen. Dit komt doordat er in de afgelopen jaren veel minder neerslag is gevallen dan eerst, waardoor de grond veel droger is geworden. Door de landbouw en het toerisme is er de afgelopen jaren heel veel water gebruikt, waardoor er nu een tekort is aan water en dit zorgt weer voor verwoestijning. Doordat de aarde steeds verder opwarmt zal dit probleem steeds groter worden. Het enige wat gedaan kan worden, is dat er zuiniger met het water om wordt gegaan.

Grote steden

Lijst met 10 grootste steden in Spanje

Madrid
Madrid
Barcelona
Barcelona
Valencia
Valencia
Sevilla
Sevilla
Zaragoza
Zaragoza

Nummer Stad Gemeenschap Inwonersaantal

Málaga
Málaga
Murcia
Murcia
Palma de Mallorca
Palma de Mallorca
Las Palmas de Gran Canaria
Las Palmas de Gran Canaria
Bilbao
Bilbao

1 . Madrid Madrid 3.255.944
2 . Barcelona Catalonië 1.621.537
3 . Valencia Valencia 810.064
4 . Sevilla Andalusië 703.206
5 . Zaragoza Aragón 674.317
6 . Málaga Andalusië 568.305
7 . Murcia Murcia 436.870
8 . Palma de Mallorca Balearen 401.270
9 . Las Palmas de Gran Canaria Canarische Eilanden 381.847
10 . Bilbao Baskenland 354.865

Bevolking

Algemeen

De bevolkingsverspreiding van Spanje

Spanje heeft ruim 47 miljoen inwoners. Hiermee is Spanje één van de landen met de meeste inwoners van Europa. Binnen de Europese Unie hebben enkel Frankrijk, Duitsland en Italië meer inwoners. Gedurende de 20e eeuw is de bevolking met meer dan 30 miljoen mensen gegroeid. Tegenwoordig heeft het land te maken met vergrijzing en de kleine bevolkingsgroei komt van immigratie vanuit Oost-Europa, Afrika en Zuid-Amerika. Spanje heeft de immigratie van alle landen in Europa. De bevolking van het land is onregelmatig verdeeld. De meeste inwoners wonen in de grote steden en aan de kusten. In het binnenland, met uitzondering van Madrid, wonen de minste mensen. Over het algemeen is het vrij dunbevolkt in vergelijking met andere West-Europese landen. Tegenwoordig vertrekken veel mensen (voornamelijk jongeren) naar de kusten en steden om werk te vinden. Het dichtstbevolkte eiland van Spanje is Tenerife, onderdeel van de Canarische Eilanden.

De inwoners van Spanje worden Spanjaarden genoemd. De meeste inwoners van het land beschouwen zich ook als Spanjaard. Volgens de grondwet bestaat Spanje uit meerdere volkeren, zoals de Catalanen, de Basken en de Galiciërs. Deze laatste drie volkeren beschouwen zich ook vaak niet als Spaans (in de eerste plaats). Naast deze volkeren zijn er nog andere bevolkingsgroepen. Spanje heeft ook veel Zuid-Amerikanen, Roma, Roemenen, Duitsers, Britten, Fransen en mensen uit Afrikaanse landen.

Spanje wordt over het algemeen gezien als één van de liberaalste landen van Europa. Sinds de democratische overgang van 1978 hebben vrouwen meer rechten gekregen, kwam er godsdienstvrijheid en voerde Spanje als het vierde land ter wereld in 2005 het homohuwelijk in.

Religie

De kathedraal van Palma de Mallorca

De grootste religie van Spanje is het rooms-katholicisme. Ruim 70% van de bevolking is katholiek. De Katholieke Kerk is historisch gezien altijd de belangrijkste religie geweest. Gedurende een groot deel van de Spaanse geschiedenis was het zelfs de enige religie en werden andere religies vervolgt. Sinds 1978 is sprake van scheiding van kerk en staat en godsdienstvrijheid. Toch speelt de Katholieke Kerk nog steeds een grote rol in de Spaanse maatschappij. Het land heeft miljoenen kerken en kathedralen, waarvan de Sagrada Familia in Barcelona de bekendste is. Jakobus de Meerdere, Johannes van Ávila en Theresia van Ávila worden gezien als de beschermheiligen van het land. Het land is verdeeld in 63 (aarts)bisdommen en 11 kerkprovincies.

Daarnaast is er nog een kleine protestantse minderheid van zo'n 50.000 mensen. De islam is de tweede religie van het land. In 8e eeuw brachten de Moren de islam naar Spanje, maar na de val van Granada in 1492 verdween de islam bijna volledig uit Spanje. Tegenwoordig wordt de islam vooral door immigranten uit Afrika aangehangen. Ook het jodendom was onder de Moren aanwezig, maar joden werden later door de inquisitie vervolgd. Veel joden vertrokken daardoor naar Portugal en later o.a. Nederland en het Ottomaanse Rijk.

Talen

De ontwikkeling van de talen in Spanje

De enige officiële taal van Spanje is het Spaans. Het Spaans is één van de meest gesproken talen ter wereld, zoals het Engels, het Frans en het Chinees. 90% van de bevolking heeft het Spaans als moedertaal. Spaans is net als het Frans, het Italiaans en het Portugees een Romaanse taal. Dit betekent dat de talen afstammen van het Latijn. Het Spaans lijkt erg op het Portugees. De schrijftaal en veel woorden zijn hetzelfde, maar het Portugees heeft een hele andere uitspraak dan het Spaans. Het Spaans heeft een speciale letter, namelijk /ñ/ (spreek uit als /nj/) zoals in España en Español.

De Spaanse overheid erkent nog drie regionale talen. Dit zijn officiële talen in bepaalde gemeenschappen. Dit zijn het Catalaans, het Galicisch en het Baskisch. Het Catalaans is officieel in Catalonië, op de Balearen en in Valencia. In Valencia wordt de taal echter Valenciaans genoemd, dat kan worden gezien als een dialect van het Catalaans of een zelfstandige taal. Het Galicisch wordt gesproken in Galicië. De taal is een mix tussen het Portugees en het Spaans. Het ligt in principe dichterbij het Portugees dan het Spaans. Zowel het Catalaans en het Galicisch zijn familie van het Spaans en zijn dan ook Romaanse talen. Dit is niet het geval bij het Baskisch. Het Baskisch wordt gesproken in Navarra en Baskenland. De taal heeft geen levende verwanten en wordt daarom een isolaat genoemd. We kunnen het Baskisch hierdoor niet in een familie indelen.

De overheid van de gebieden communiceren zowel in deze talen als het Spaans. Ook worden zowel het Spaans als de regionale taal op school geleerd. In het noorden van Catalonië is er nog het Occitaans, dat ook als officiële regionale taal gezien wordt. Het Occitaans wordt echter maar in een klein gebied door weinig mensen gesproken. Daarnaast zijn er nog aantal niet erkende minderheidstalen, zoals het Leonees en het Aragonees. Aan de Portugese grens spreken veel mensen Portugees en aan de Franse grens Frans. Door de vele minderheidstalen wordt het Spaans door sommige inwoners het Castiliaans genoemd. Dit komt doordat niet iedere Spanjaard Spaans spreekt.

De grootste migrantentalen zijn het Roemeens, het Arabisch, het Berbers, het Italiaans, het Duits en het Engels.

Cultuur

Algemeen

Spanje is een land met een indrukwekkende cultuur met invloeden van vele verschillende volken die het land passeerden door de eeuwen heen. Er is erg veel cultureel erfgoed in het land en daarom houden toeristen veel van de Spaanse cultuur. Elke regio heeft een eigen cultuur die verschilt van de andere. Dat noemt men vaak regionale cultuur. De cultuur van Spanje heeft naast invloeden van vele verschillende volken ook nog invloed ondergaan van haar geografie en het klimaat.

Zo kun je aan de kleding en de tradities al zien dat het land is beïnvloed door zijn geografie en het klimaat. In het midden van de vorige eeuw was de Spaanse cultuur nog steeds bescheiden ten opzichte van andere gebieden. Toen merkte men op dat er niet veel grote steden hier te vinden waren. Wel vond men de cultuur van Spanje toen al verbazingwekkend. Tijdens de Gouden Eeuw in Nederland was de Spaanse mode erg populair in Europa. Vaak droeg men donkere, zwarte pakken met een paar kleurdetails zoals sieraden en wijde bontkragen. Deze trend werd het meest populair in Spanje (natuurlijk!), Nederland, België en Frankrijk. In Castilië hadden mannen vroeger vaak kleding aan met sombere kleuren, terwijl Andalusische vrouwen prachtige kleurrijke flamenco-jurken droegen die een vakkundig patroon hadden. Die worden echter vaak gedragen op feesten, maar Andalusische mensen droegen bijna nooit kleding met sombere kleuren.

Sinds duizenden jaren gelegen is er hier in Spanje al de siësta-traditie. Een siësta is een soort middagdutje in Spanje, vanwege de hitte slaapt men een paar uur en gaat men weer werken of naar school. Daarom blijft men 's nachts ook lang op en is het behoorlijk druk dan. In de middag kan het best zijn dat je niemand ziet op straat vanwege de siësta.

Architectuur en schilderkunst

Architectuur in Spanje heeft veel invloeden gehad, net zoals de rest van de Spaanse cultuur. De gebouwen kunnen er zowel klassiek zijn als modern en zowel christelijk als islamitisch. Een van de belangrijkste Spaanse architecten is Antoni Gaudí. Hij maakte vele gebouwen in Barcelona in een stijl die bekend staat als het Catalaans modernisme.

Spanje heeft een aantal belangrijke schilders. El Greco wordt gezien als één van de bekendste kunstenaars van Spanje. Zijn werk bestond vooral uit het schilderen en beeldhouwen van religieuze ontwerpen, maar was ook een portretschilder. Je kunt zijn werken herkennen aan het gebruik van donkere kleuren en sterke roodcontrasten. Ook de manier waarop hij het menselijk lichaam afbeeldde is erg kenmerkend; personen worden lang en smal geschilderd en de verhoudingen van het lichaam zijn vaak uit balans.

Ook Pablo Picasso is een erg bekende Spaanse schilder. Zijn werken hingen af van zijn stemming en persoonlijke omstandigheden op dat moment. Picasso heeft een nieuwe kunststijl ontwikkeld; het kubisme. Het idee hiervan was om lichaamsvormen uit elkaar te halen en weer opnieuw te creëren. Zo ontstonden er zeer abstracte werken. Picasso schilderde niet alleen, maar gebruikte ook alledaagse voorwerpen voor zijn werken. Een derde zeer bekende schilder afkomstig uit Spanje is Salvador Dalí. Hij haalde zijn inspiratie uit ‘de wereld van het onbewuste’. Dalí heeft naast het schilderen ook films gemaakt waarin zijn ‘droomwereld’ werd getoond. Zijn werken worden vaak gezien als ‘griezelig’. Dit klopt, Dalí liet zijn eigen angsten zien in zijn schilderijen.

Dans en muziek

Spaanse mensen zijn dol op dansen. Daarom zijn er vele soorten technieken van Spaanse dansen. De bekendste zijn de Andalusische dansen flamenco en paso doble. De flamenco, oorspronkelijk uit Andalusië, is wereldwijd bekend. De dansers dansen zoals flamingo's. Bij dansen moet natuurlijk ook nog muziek zijn. Vooral gitaarmuziek, accordeonmuziek en doedelzakmuziek zijn populair. Veel bekende zangers komen uit Spanje. Jaarlijks worden er een groot aantal culturele evenementen gehouden in Spanje.

Ook is Spaanse muziek door hele wereld bekend. Veel Spaanstalige muziek komt uit Spanje. De bekendste Spaanse volkszanger is waarschijnlijk Julio Iglesias. Hij nog altijd de best verkopende artiest uit de Spaanstalige wereld. Zijn zoon, Enrique Iglesias, is ook een bekende Spaanse zanger met verschillende Spaanstalige en Engelstalige hits, zoals Bailando en Duele de Corazón. Net als de half-Spaanse zanger Álvaro Soler, bekend als El Mismo Sol en Sofía, scoren Spaanse zangers landen wereldwijd zomerhits. De bekendste zomerhit is waarschijnlijk The ketchup song (Aserejé) van Las Ketchup. Een bekende zangeres uit Spanje is Montserrat Caballé, die het nummer Barcelona met Freddy Mercury zong.

Op het Eurovisiesongfestival heeft Spanje weinig succes gehad, ondanks het feit dat Spaanse muziek zo populair is. Het land won twee keer; de eerste keer in 1968 met La, la, la van Massiel en de tweede keer met Vivo cantando van Salomé in 1969 (een jaar later). Spanje zit standaard in de finale en haalt in recente jaren vaak een van de laatste plaatsen. Desondanks zijn veel nummers een hit geworden. De bekendste Spaanse inzending is Eres Tú van Mocedades

Literatuur, film en televisie

De bekende scene waarin Don Quichot de windmolens aanvalt, aangezien hij ze aanziet voor reuzen.

De bekendste schrijver in de Spaanse literatuur is Miguel de Cervantes. De Cervantes is bekend vanwege het boek Don Quichot van La Mancha. Don Quichot groeide uit tot een cultuuricoon. Het wordt gezien als de eerste roman in een moderne Europese taal. Ook is het een van de eerste romans die in het psychische van een hoofdfiguur behandeld. De verhalen over de dwaze held zijn inmiddels wereldberoemd geworden. Een ander bekend Spaanstalig werk is El Cid.

De bekendste Spaanse acteur is Antonio Banderas, die verschillende Spaanstalige en Engelstalige films gespeeld heeft. Spaanse films zijn buiten Spanje niet heel erg bekend. El laberinto del fauno is internationaal gezien de bekendste Spaanse film. In recente jaren zijn Spaanstalige televisieseries erg populair geworden, waarvan een groot deel uit Spanje komt. Bekende televisieseries zijn bijvoorbeeld La casa del papel, Élite en Las Chicas del Cable.

Sport

De Spaanse bevolking is heel erg sportief. Er worden veel sporten beoefend, waaronder voetbal het populairst. Ook basketbal, wedstrijdfietsen, tennis en handbal zijn ermee te vergelijken. Op de dag van vandaag is Spanje een wereldmacht van sport. Jaarlijks worden er peddel-en formule 1-wedstrijden gehouden in het land. De belangrijkste vechtsporten hier zijn judo en taekwondo.

Lijst van belangrijkste feestdagen in Spanje

Spaanse keuken

Farm-Fresh bullet go.png Zie Spaanse keuken voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Spaanse keuken is wereldberoemd en heeft veel invloed gehad op de Latijns-Amerikaanse keuken en de keukens van veel Zuid-Europese landen. In Spanje kent men doorgaans vier maaltijden. Dit zijn het ontbijt in de ochtend, de lunch in de middag, de merienda rond 4 uur en het avondeten laat in de avond (rond 8 á 9 uur). Net als veel Zuid-Europese landen worden in de Spaanse keuken regelmatig producten als knoflook, olijfolie, ui, oregano, peterselie en rozemarijn gebruikt.

Veel Spaanse restaurants serveren tapas. Tapas zijn allerlei kleine gerechtjes die op de tafel geserveerd worden. Bekende tapas zijn aioli, chorizo, calamares, patatas brava en seranoham. Gazpacho, een koude soep, en de empanada, gefrituurd gevuld deegwaar, zijn ook bekende gerechten. Churros zijn internationaal erg bekend. Het smaakt naar donuts en wordt geserveerd met chocoladesaus. Regionaal zijn verschillende gerechten. In Catalonië zijn bijvoorbeeld de crema catalana en paella erg bekend.

Werelderfgoed

Al deze trekpleisters zijn verklaard tot Werelderfgoed door UNESCO:


Het Alhambra nabij Granada is een middeleeuws fort gebouwd door de Moren en staat sinds 1984 op de Werelderfgoedlijst.

Politiek

Monarchie

De Spaanse koninklijke familie.

De Spaanse monarchie is hersteld in 1978. Het land is een zogeheten constitutionele monarchie. Dit betekend dat de macht in het land in handen is van de regering en het parlement. Het staatshoofd van het land is een koning, maar deze heeft haast geen politieke macht (zoals in Nederland en België). De huidige koning van Spanje is Felipe VI. Hij werd koning in 2014 nadat zijn vader, Juan Carlos I, aftrad. Koning Juan Carlos I staat bekend als degene die van Spanje een democratie maakte na de dood van Franco. Tegenwoordig denkt men minder positief over hem vanwege zijn olifantenjachten en vermoedelijke corruptie. Koning Felipe VI heeft hierna alle banden met zijn vader afgekapt.

De naam van het Spaanse koningshuis is het huis Bourbon. Oorspronkelijk konden vrouwen niet regeren. Toch zijn is het twee keer in de geschiedenis gebeurd dat een vrouw regeerde, waarvan Isabella II (regeerde tussen 1833 en 1865) de meeste recente is. Aangezien koning Felipe VI twee dochters heeft krijgt Spanje (waarschijnlijk) na Felipe's aftreden een koningin. Hiervoor is in het begin van de 21e eeuw de wet aangepast. Tegenwoordig is het Spaanse koningshuis gematigd populair. Er zijn ongeveer evenveel mensen die de monarchie willen behouden als willen afschaffen.

Staatsinrichting

Pedro Sánchez, de premier van Spanje.
Het congres zetelt in dit gebouw. De Senaat zetelt in een ander gebouw.

De leider van de regering wordt de premier genoemd. De premier heeft ongeveer dezelfde status en macht in de politiek als in Nederland en België. Waar het staatshoofd (de koning) haast geen politieke macht heeft, heeft de premier dit wel. Sinds 2018 is de premier van Spanje Pedro Sánchez van de sociaaldemocratische PSOE. De premier is het hoofd van de regering. De regering bestaat naast de premier uit verschillende ministers en staatssecretarissen.

Het parlement van Spanje wordt de Cortes Generales genoemd. Deze bestaat uit twee kamers:

  • Het Congres van Afgevaardigden bestaande uit 350 leden. Deze worden rechtstreeks door de Spaanse inwoners gekozen om de vier jaar. Het Congres is vergelijkbaar met de Tweede Kamer of de Kamer van Volksvertegenwoordigers.
  • De Senaat bestaande uit 264. Het aantal leden van de Senaat staat niet vast en veranderd na elke verkiezing. Iedere Spaanse provincie heeft vier vertegenwoordigers. Uitzondering zijn Mallorca, Gran Canaria en Tenerife, die elk één vertegenwoordiger hebben. De rest van de Balearen en de Canarische Eilanden worden door één zetel vertegenwoordigt. De autonome steden Melilla en Ceuta hebben elk twee zetels. Daarnaast krijgt iedere autonome gemeenschap één zetel en voor elk miljoen inwoners komt er weer eentje bij. De Senaat is vergelijkbaar met de Eerste Kamer of de Senaat.

Bij verkiezingen kan iedereen met de Spaanse nationaliteit en van 18 jaar en ouder stemmen. Op de kieslijsten moeten volgens de wet mannen en vrouwen afgewisseld worden.

Spanje heeft meerdere politieke partijen. Traditioneel zijn twee grootste politieke partijen de christendemocratische Parti Popular en de sociaaldemocratische PSOE. Andere belangrijke politieke partijen zijn de socialistische Podemos, de liberale Ciudadanos en de rechtspopulistische Vox. Baskenland, Galicië en Catalonië zijn nationaal vertegenwoordigt door hun eigen partijen. Deze partijen willen de regio's vaak afscheiden van Spanje en zelfstandig worden. Vooral in Catalonië en Baskenland is de roep om onafhankelijkheid sterk.

Bestuurlijke indeling

Spanje is onderverdeeld in zeventien autonome gemeenschappen (of regio's) en twee autonome steden. Deze onderverdeling bestaat sinds 1978, toen Spanje overging naar een democratie. De autonome gemeenschappen hebben veel eigen rechten. Ze hebben elk een eigen regering en eigen parlement en kunnen zelf wetten maken. Sinds 1995 zijn er ook twee autonome steden, Melilla en Ceuta, die op het vasteland van Marokko liggen maar bij Spanje horen.

De autonome gemeenschappen van Spanje

De zeventien autonome gemeenschappen zijn:

Sommige grotere gemeenschappen zijn onderverdeeld in provincies, maar bij Asturië, de Balearen, Cantabrië, La Rioja, Madrid, Murcia en Navarra is dit niet het geval. Deze zeven gemeenschappen vallen samen met de provincie. De provincies zijn weer onderverdeeld in comarca's. De functie van de comarca's verschilt per regio. In Catalonië hebben comarca's veel invloed in het bestuur, terwijl dit in Galicië niet het geval is. Tot slot zijn de comarca's weer onderverdeeld in gemeenten. Ceuta en Melilla hebben als autonome steden een andere bestuurlijke indeling. Zij zijn verdeeld in stadsdelen en wijken.

Internationale politiek

In veel Latijns-Amerikaanse en Europese landen en in de Verenigde Staten en Canada leven veel Spanjaarden.

Spanje is onderdeel van verschillende internationale organisaties, waaronder de Verenigde Naties, de NAVO, de Europese Unie, de Latijnse Unie en de Ibero-Amerikaanse Gemeenschap van Naties. Het land heeft in de Spaanstalige wereld veel invloed. Spanje heeft over het algemeen met alle oud-kolonies een goede band, waaronder Chili, Argentinië, Mexico en Colombia. Tussen Spanje en de voormalige kolonies is tegenwoordig veel immigratie en handel. Ook er veel communicatie via muziek, televisie en films. De beste vriend van Spanje is waarschijnlijk buurland Portugal. Beide landen kunnen het goed met elkaar vinden en op het gebied van voetbal is er vriendschappelijke concurrentie. Daarnaast kan Spanje het goed vinden met Griekenland, Italië, Frankrijk, de Verenigde Staten en Roemenië.

Toch heeft Spanje enkele conflicten. Het bekendste conflict is het conflict over Gibraltar met het Verenigd Koninkrijk. De Spanjaarden willen meer zeggenschap over het gebied, terwijl het VK (en Gibraltar zelf) dit niet willen. Tijdens de Brexit was de status van Gibraltar een belangrijk punt, aangezien veel Spanjaarden in Gibraltar werken en winkelen en veel Gibraltezen dit doen in Spanje. Ondanks dit conflict kunnen beide landen het enigszins goed met elkaar vinden. Er is veel handel tussen Spanje en het VK en veel Britten wonen in Spanje of hebben er een tweede huis. Een ander bekend conflict is dat tussen Spanje en Marokko over de steden Ceuta en Melilla. De Marokkanen willen de twee steden terug, terwijl Spanje dit niet wil. Via Ceuta en Melilla komen veel illegale immigranten de EU binnen. Officieel is de Westelijke Sahara nog altijd een Spaanse kolonie. Hoewel de Westelijke Sahara tegenwoordig grotendeels door Marokko bezet is, wordt dit internationaal niet erkend. Van tijd tot tijd probeert Spanje te bemiddelen tussen Marokko en de beweging voor een onafhankelijk Westelijke Sahara.

Economie

Skyline van de badplaats Benidorm
De oude binnenstad van Madrid in de nacht

Spanje is een erg rijk land. Het BNP (Bruto Nationaal Product) staat als 9e hoogste ter wereld hier. Van oorsprong is Spanje een agrarisch land. Agrarisch betekent dat er allemaal boeren leven die niet met machines werken. De gewassen (zoals graan) wordt verbouwd met je handen. Tegenwoordig verbouwt men niet meer met de hand, maar met machines zoals tractoren.

De druiven worden echter nog geteeld met je handen. Daar maken ze vaak de wereldberoemde Spaanse wijn van. Sinds de jaren '50 van de vorige eeuw is er enorm veel industrie in het land. De industrie in Spanje begon met textiel-industrie, staalindustrie en mijnbouw. Vooral in de havensteden Barcelona en Málaga.

Madrid heeft weinig industrie, omdat het niet aan zee ligt. Daar zijn meerder financiële diensten, zoals banken en wolkenkrabbers. Hedendaags zijn de belangrijkste onderdelen van economie in Spanje: toerisme, financiële diensten, landbouw en industrie. Dat levert enorm veel geld op voor de regering die het weer kan gebruiken om bijvoorbeeld wegen in Spanje te verbeteren. Tarwe, gerst, bietsuiker, citrusvruchten, aardappelen, maïs, rogge, haver, rijst, tomaten en uien zijn de meest benodigde gewassen in het land.

Vee wordt erg veel gehouden en in het jaar 2005 werden er wel 131 miljoen pluimvee-diersoorten gehouden op boerderijen. Er zijn erg veel energiebronnen in Spanje zoals aardgas of zonne-energie. Aardolie en aardgas wordt uit de grond gepompt of uit zee gehaald. Heel Spanje heeft een overvloed van wind en daarom is windenergie heel belangrijk. Men kan het gebruiken voor elektriciteit en zo.

Windparken zijn in veel delen van het land te vinden. Die staan vol met windmolens die kernenergie genereren. Spanje is een wereldberoemde vakantiebestemming voor miljoenen mensen op de wereld. De belangrijkste trekpleister is Catalonië (inbegrepen de prachtige stranden van Costa Brava, miljoenenstad Barcelona, oude gebouwen in Girona, deluxe hotels/restaurants). In het jaar 2006 ontving Catalonië zelfs 15 miljoen toeristen.

Op nummer twee staat de Balearen met 10,1 miljoen, op nummer drie de Canarische Eilanden met 9,6 miljoen, op nummer 4 Andalusië met 8,5 miljoen, op nummer 5 metropoolgebied Valencia met 5,5 miljoen en metropool-gebied Madrid met 3,9 miljoen toeristen op nummer 6. Benidorm is een badplaats die bekend is om haar stranden, hotels en wolkenkrabbers. De meeste banken zijn gevestigd in Madrid, Barcelona, Valencia en Bilbao. Met wetenschap en technologie gaat het hier heel goed.

Vervoer & Transport

Vervoer en transport is er in Spanje in overvloed. Heel Spanje heeft wel 105 luchthavens in totaal, waarvan 33 internationaal. Die zijn werkzaam bij meer dan 250 verschillende luchtvaartmaatschappijen. De belangrijkste luchthavens zijn in de grote steden, zoals die van Madrid, Barcelona enzovoort. Bijna elk jaar worden de luchthavens wel uitgebreid, omdat het steeds drukker wordt. De belangrijkste luchtvaartmaatschappij is Iberia.

Via treinen kun je makkelijk door het land reizen. Er zijn hele lange spoorlijnen die helemaal de route van Sevilla tot Barcelona (die gaat langs onder andere Málaga, Murcia, Alicante en Valencia). Het treinstation van Barcelona verbindt de Spaanse spoorlijnen met spoorlijnen naar de belangrijke Europese wereldsteden, zoals Parijs, Zürich en Milaan. Binnen de steden in Spanje kun je reizen met de auto, bus, fiets en nog veel meer.

Een paar steden hebben er zelfs een tram of/en een metro bij. De steden die een metro hebben zijn: Madrid, Barcelona, Valencia, Sevilla, Palma de Mallorca en Bilbao. Steden die een metro onder constructie hebben (dus steden waar ze een metro aan het bouwen zijn) zijn: Málaga, Alicante en Granada. Voor Santander wordt er een gepland. Het Spaanse wegennetwerk bestaat uit ongeveer zo'n 370.000 km.

Er zijn verschillende soorten wegen, waaronder de snelweg. In totaal heeft Spanje 53 internationale havens. Daar kunnen schepen uit de hele wereld naartoe gaan, zoals buitenlandse cruiseschepen. Opmerkelijke en bekende wereldklasse Spaanse havens zijn die van Barcelona, Algeciras en Vigo. De haven van Barcelona wordt beschouwd als de leider van alle cruiseschepen van de Middellandse Zee en als tweede van de hele wereld.

Nationale symbolen

Vlag en wapen

Farm-Fresh bullet go.png Zie voor meer informatie vlag van Spanje en Wapen van Spanje
Flag of Spain.svg

De vlag van Spanje bestaat uit drie horizontale banen. Van boven naar onder zijn dit rood, geel, rood. Rood en geel zijn eeuwenlang de kleuren van Spanje. Waar de kleuren precies vandaan komen is onduidelijk. Veel historici denken dat kleuren uit de vlag van de regio Aragón komen.

Op de gele banen is het wapen van Spanje te zien. Dit wapen bestaat uit een wapenschild met daarop de wapens van Castilië, León, Aragon, Navarra en in het midden het huis Bourbon. De kroon boven het wapenschild verwijst naar het koninkrijk. Naast het wapen staan twee zuilen, die de zogeheten zuilen van Hercules zijn. Dit is de oude benaming van de Straat van Gibraltar. Op het lint staat de Latijnse spreek Plus Ultra (Steeds verder).

Volkslied

De volkslied van het land is de Marcha Real (Koninklijke Mars). Het lied is bijzonder doordat het geen tekst heeft. Het lied is officieel sinds 1997. Door de jaren heen zijn er verschillende voorstellen gedaan om het lied van een tekst te voorzien. In geen van de gevallen is deze aangenomen.

Lees ook

Artikelen over Spaanse steden

Overige onderwerpen die met Spanje te maken hebben

Externe links


Afkomstig van Wikikids , de interactieve Nederlandstalige Internet-encyclopedie voor en door kinderen. "https://wikikids.nl/index.php?title=Spanje&oldid=642707"