Help mee! Maak een account of meld je aan.
Stem nu op: Efteling, Leiden en Cyberaanval

Periodiek systeem: verschil tussen versies

Uit Wikikids
Ga naar: navigatie, zoeken
(Alternatieven)
 
(4 tussenliggende versies door een andere gebruiker niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
{{werk}}
 
 
[[File:Periodic_table_(polyatomic).svg|right|500px|thumb|Het huidige periodiek systeem; zoals hij in veel lokalen hangt.]]
 
[[File:Periodic_table_(polyatomic).svg|right|500px|thumb|Het huidige periodiek systeem; zoals hij in veel lokalen hangt.]]
 +
 
Het '''Periodiek systeem der elementen''' is een tabel waarop alle scheikundige elementen staan. Alle elementen staan niet zomaar in de tabel. Als eerste is de tabel in 7 periodes verdeeld. Deze lopen horizontaal. Ook is de tabel verdeeld in groepen, deze lopen verticaal. Ook wordt de tabel vaak in kleurtjes verdeeld. Hiermee wordt aangegeven dat elementen bij elkaar horen, bijvoorbeeld de Halogenen.  
 
Het '''Periodiek systeem der elementen''' is een tabel waarop alle scheikundige elementen staan. Alle elementen staan niet zomaar in de tabel. Als eerste is de tabel in 7 periodes verdeeld. Deze lopen horizontaal. Ook is de tabel verdeeld in groepen, deze lopen verticaal. Ook wordt de tabel vaak in kleurtjes verdeeld. Hiermee wordt aangegeven dat elementen bij elkaar horen, bijvoorbeeld de Halogenen.  
  
Regel 6: Regel 6:
 
===Eerste pogingen===
 
===Eerste pogingen===
 
[[File:Newlands_periodiska_system_1866.png|left|thumb|300px|Het periodiek systeem van Newlands uit 1866]]
 
[[File:Newlands_periodiska_system_1866.png|left|thumb|300px|Het periodiek systeem van Newlands uit 1866]]
 +
 
Hoewel elementen zoals [[goud]] en [[zilver]] al eeuwenlang bekend zijn, bestaat het periodiek systeem pas sinds 1869. Maar al voor die tijd werden de eerste pogingen gedaan voor het maken van zo'n systeem. In de prehistorie waren al vrij veel elementen bekend, alleen zag de mens ze toen niet aan voor elementen. De Grieken en Romeinen gaven dit pas echt aan als elementen. Het duurde tot 1669 tot er een nieuw element ontdekt werd, namelijk [[fosfor]] door [[Hennig Brand]]. De [[wetenschappelijke revolutie]] zorgde ervoor dat er allemaal nieuwe elementen ontdekt werden; natuurwetenschap was toen een rage.  
 
Hoewel elementen zoals [[goud]] en [[zilver]] al eeuwenlang bekend zijn, bestaat het periodiek systeem pas sinds 1869. Maar al voor die tijd werden de eerste pogingen gedaan voor het maken van zo'n systeem. In de prehistorie waren al vrij veel elementen bekend, alleen zag de mens ze toen niet aan voor elementen. De Grieken en Romeinen gaven dit pas echt aan als elementen. Het duurde tot 1669 tot er een nieuw element ontdekt werd, namelijk [[fosfor]] door [[Hennig Brand]]. De [[wetenschappelijke revolutie]] zorgde ervoor dat er allemaal nieuwe elementen ontdekt werden; natuurwetenschap was toen een rage.  
  
Regel 13: Regel 14:
  
 
===Dmitri Mendelejev: de bedenker===
 
===Dmitri Mendelejev: de bedenker===
 +
 
In 1869 deed de Rus [[Dmitri Mendelejev]] ook een poging, waaruit het periodiek systeem bestond. Als eerste rangschikte hij de elementen op atoommassa, zodat alle elementen met een (bijna) gelijke atoommassa bij elkaar stonden. Hierna werd gekeken naar andere eigenschappen en hij keek of deze toe of afnamen. Dit zorgde uiteindelijk voor dat de Mendelejev nu al de vader van het periodiek systeem wordt gezien.  
 
In 1869 deed de Rus [[Dmitri Mendelejev]] ook een poging, waaruit het periodiek systeem bestond. Als eerste rangschikte hij de elementen op atoommassa, zodat alle elementen met een (bijna) gelijke atoommassa bij elkaar stonden. Hierna werd gekeken naar andere eigenschappen en hij keek of deze toe of afnamen. Dit zorgde uiteindelijk voor dat de Mendelejev nu al de vader van het periodiek systeem wordt gezien.  
  
Regel 59: Regel 61:
  
 
===Alternatieven===
 
===Alternatieven===
 +
[[File:Elementspiral_(polyatomic).svg|left|250px|thumb|Een alternatieve versie op het Periodiek Systeem; de zogeheten ''elementspiraal''.]]
 
In de circa 100 jaar dat het Periodiek Systeem bestaat zijn er meer dan 700 versies van gemaakt. Vooral de vorm wordt steeds aangepast. Zo zijn er verschillende maten rechthoeken gemaakt, maar ook is het periodiek systeem afgebeeld als cirkel, kubus, cilinder, spiraal, driehoek of piramide. De reden hiervoor is dat deze vormen elk bepaalde scheikundige of natuurkundige eigenschappen van de elementen laten zien.  
 
In de circa 100 jaar dat het Periodiek Systeem bestaat zijn er meer dan 700 versies van gemaakt. Vooral de vorm wordt steeds aangepast. Zo zijn er verschillende maten rechthoeken gemaakt, maar ook is het periodiek systeem afgebeeld als cirkel, kubus, cilinder, spiraal, driehoek of piramide. De reden hiervoor is dat deze vormen elk bepaalde scheikundige of natuurkundige eigenschappen van de elementen laten zien.  
  
 
De bekendste maat is het rechthoekige periodiek systeem met 32 kolommen in plaats van 18 kolommen. In principe is deze iets preciezer, maar voor het systeem zelf is te breed om af te drukken in boeken. Hierdoor blijft de normaal periodiek systeem heet meest gebruikt.
 
De bekendste maat is het rechthoekige periodiek systeem met 32 kolommen in plaats van 18 kolommen. In principe is deze iets preciezer, maar voor het systeem zelf is te breed om af te drukken in boeken. Hierdoor blijft de normaal periodiek systeem heet meest gebruikt.
  
==Belang van het periodiek systeem==
+
==Zie ook==
 +
* [[Lijst van chemische elementen]]
 +
* [[Scheikunde]]
 +
* [[Portaal:Scheikunde]]
  
==Zie ook==
 
*[[Lijst van chemische elementen]]
 
 
[[Categorie:Scheikunde]]
 
[[Categorie:Scheikunde]]
 +
 +
[[en:Periodic table]]
 +
[[es:Tabla periódica de los elementos]]
 +
[[fr:Tableau périodique des éléments]]
 +
[[it:Tavola periodica]]

Huidige versie van 15 apr 2018 om 23:57

Het huidige periodiek systeem; zoals hij in veel lokalen hangt.

Het Periodiek systeem der elementen is een tabel waarop alle scheikundige elementen staan. Alle elementen staan niet zomaar in de tabel. Als eerste is de tabel in 7 periodes verdeeld. Deze lopen horizontaal. Ook is de tabel verdeeld in groepen, deze lopen verticaal. Ook wordt de tabel vaak in kleurtjes verdeeld. Hiermee wordt aangegeven dat elementen bij elkaar horen, bijvoorbeeld de Halogenen.

Geschiedenis

Eerste pogingen

Het periodiek systeem van Newlands uit 1866

Hoewel elementen zoals goud en zilver al eeuwenlang bekend zijn, bestaat het periodiek systeem pas sinds 1869. Maar al voor die tijd werden de eerste pogingen gedaan voor het maken van zo'n systeem. In de prehistorie waren al vrij veel elementen bekend, alleen zag de mens ze toen niet aan voor elementen. De Grieken en Romeinen gaven dit pas echt aan als elementen. Het duurde tot 1669 tot er een nieuw element ontdekt werd, namelijk fosfor door Hennig Brand. De wetenschappelijke revolutie zorgde ervoor dat er allemaal nieuwe elementen ontdekt werden; natuurwetenschap was toen een rage.

In 1817 viel de Duitse scheikundige Johann Dobereiner iets op: de atoommassa van strontium ligt tussen die van calcium en barium. Ook bleken de elementen veel overeenkomsten te hebben. In de jaren erna werd gekeken of dit ook bij andere elementen zo was en er ontstonden allerlei rijtjes. Deze rijtjes bestonden uit drie elementen en werden daarom triades genoemd (tri- betekent drie). Een voorbeeld is de triade lithium, natrium en kalium. De volgorde bij triades is belangrijk; het middelste element is het gemiddelde van de buitenste twee.

Vanaf 1829 werd ook los gekeken van de triades. Er kwamen rijtjes van elementen met dezelfde eigenschappen die uit meer elementen bestonden. Doordat er zoveel verbanden bestonden wilde men dit een systeem weergeven. In 1862 deed de Fransman Alexandre-Émile Béguyer de Chancourtois een poging hiertoe; de tellurische helix. Naast elkaar waren de elementen gerangschikt op atoommassa en onder elkaar stonden de elementen met vergelijkbare eigenschappen. Echter kon het systeem maar op een aantal elementen worden toegepast. In 1863 maakte de Britse scheikundige John Alexander Reina Newlands een voorloper van het periodiek systeem. Het bevatte 53 elementen verdeeld in 11 groepen. Veel groepen hadden acht elementen en daarom heette de tabel de wet van octaven (een octaaf is een mooi woord voor acht). Veel scheikundigen vonden de wet belachelijk, maar niemand lukte het om de wet onderuit te halen.

Dmitri Mendelejev: de bedenker

In 1869 deed de Rus Dmitri Mendelejev ook een poging, waaruit het periodiek systeem bestond. Als eerste rangschikte hij de elementen op atoommassa, zodat alle elementen met een (bijna) gelijke atoommassa bij elkaar stonden. Hierna werd gekeken naar andere eigenschappen en hij keek of deze toe of afnamen. Dit zorgde uiteindelijk voor dat de Mendelejev nu al de vader van het periodiek systeem wordt gezien.

De groei van het periodiek systeem.

Overigens was de Duitser Lothar Meyer op hetzelfde moment bezig met een soortgelijk periodiek systeem. De twee systemen hadden veel vergelijkingen. Mendelejev publiceerde het systeem alleen eerder, waardoor hij als maker wordt gezien en niet Meyer.

Latere ontwikkelingen

Na Mendelejev was het periodiek systeem nog niet af. De reden hiervoor is simpel, in zijn tijd waren er minder elementen bekend. Zo werden gallium,scandium en germanium later ontdekt. Ook bevatte de tabel geen edelgassen. Pas in 1898 plaatste William Ramsey deze er met de toevoeging van argon en verplaatste helium ook naar deze groep. Door de verbeterde apparatuur werden er in de 20e eeuw nog veel meer elementen ontdekt en werden bijna alle gaten opgevuld. Doordat er ook nieuwe relaties ontdekt werden maakte Niels Bohr een nieuwe versie, wat veel lijkt op het huidige. De laatste grote wijziging was in 1940; de lathaniden en de actiniden staan sindsdien onder de tabel; met dank aan Glenn Seaborg.

Aan het einde van de 20e eeuw werd afgesproken om in de hele wereld dezelfde grootheden en cijfers te gebruiken. Voorheen gebruikt men in de Verenigde Staten de Romeinse cijfers, terwijl in de Europa gewone cijfers werden gebruikt. Nog steeds word er regelmatig gewijzigd, al gaat het dan om grootheden achter de komma. Ook wordt er soms een nieuw element toegevoegd; die worden vaak in het lab gemaakt.

Vaak wordt gesuggereerd hoe groot het periodiek systeem kan worden, aangezien er nog steeds nieuwe elementen bij komen. Echter zijn de elementen die mens maakt erg instabiel en is het logisch dat er weinig van zullen bijkomen.

Uiterlijk

Elk element heeft zijn eigen vakje. In dat vakje staan twee dingen. Als eerste het nummer van het element. Deze lopen van 1 t/m 118. Een paar vakjes hebben haakjes om de nummers heen. Dat betekend dat ze op aarde niet in de natuur voorkomen, maar dat ze in het lab zijn gemaakt. Flerovium en Livermorium zijn gemaakt in het lab, maar komen ook in de natuur. Ten tweede komt de scheikundige naam van het element voor op het vakje. Waterstof is bijvoorbeeld H en Zuurstof is O. Niet alle elementen hebben één letter, bijvoorbeeld IJzer (Fe). De tweede letter is altijd een kleine letter.

Vakjes: De elementen

IJzer heeft als afkorting fe van het Latijnse ferrum.

Het periodiek systeem der elementen telt in totaal 118 vakjes. Elk vakje heeft doorgaans twee gegevens. Als eerste staat het nummer vermeld. In de scheikunde wordt het atoomnummer genoemd. Daaronder staat de scheikundige afkorting van het element.

Wat is een element nou eigenlijk? Een element is simpelweg een soort atoom. Elke stof die die er bestaat, is opgebouwd uit moleculen. Een molecuul is de kleinste hoeveelheid van een stof die nog alle eigenschappen van die stof heeft. Door moleculen te onderzoeken kunnen we ze een afkorting (een structuurformule) geven. Bij water is dit bijvoorbeeld H2O. Deze moleculen zijn weer opgebouwd uit atomen. Elke atoom die er bestaat heeft een eigen letter of twee eigen letters. Hierdoor weten we dat een watermolecuul bestaat uit twee keer een H (dus waterstof) en 1 keer een O (dus zuurstof). In totaal zijn er 118 soorten atomen, die allemaal een andere letter hebben. Aangezien het alfabet maar uit 26 letters bestaat, hebben sommige atomen twee letters gekregen. Zo is de afkorting van Magnesium Mg. De eerste letter is dan met een hoofdletter en de tweede een kleine letter. Anders kan men denken dat de G weer voor ander atoom staat. De woorden atoom en element kunnen dus door elkaar worden gebruikt. Het enige verschil is dat met "element" de soort atoom wordt bedoeld en met "atoom" de atoom zelf. Hierdoor houd men in dit geval liever element aan. Men gebruikt afkortingen aangezien dit internationaal handiger werkt. De afkorting komen de Griekse of Latijnse benaming van het element.

Wat betekent het atoomnummer dan precies? Elk atoom heeft in de kern allerlei soorten deeltjes zitten. Een van die deeltjes heten protonen. Elk element heeft een ander aantal protonen. Een waterstofatoom heeft 1 proton en goud heeft 79 protonen. Aan het aantal protonen kan men ook zien welk element het atoom is dat men onderzoekt. Dit aantal protonen wordt het atoomnummer genoemd. Deze staat in het periodiek systeem zodat men tijdens het onderzoek snel kan zien, zonder na te denken, welk element het atoom is. Onthoud wel dat hoe hoger het aantal protonen, hoe instabieler een element is. Alleen de eerste 94 elementen komen dan ook voor in de natuur, waarvan er ook instabiele tussen zitten als Uranium. De laatste elementen zijn gemaakt in laboratoria. Vaak worden zij aangegeven door het atoomnummer tussen haakjes te zetten.

Kolommen: groepen

Onthoud! Er is geen waterstofgroep. Het is een uitzondering. Het is de lithiumgroep.

In het periodiek systeem staan de elementen niet zo maar. Ze zijn verdeeld volgens drie bepaalde systemen. De eerste van de deze systemen zijn groepen en families. De volgens grotendeels de verticale rijen (de kolommen).

Op deze twee groepen na wordt iedere groep naar het eerste element in de rij vernoemd. Zo heet rij 6 de chroomgroep, aangezien chroom het eerste element is dat in die rij voorkomt. Bij rij 1 moet men wel oppassen. Die heet niet de waterstofgroep, maar de lithiumgroep. Waterstof wordt namelijk niet bij de groepen gerekend. Rij 1 en 2 hebben ook nog een andere naam. Rij 1 mag ook de alkalimetalen genoemd worden en rij 2 mag naast Berylliumgroep ook aardalkalimetalen genoemd worden. Ook mag je rij 17 naast fluorgroep halogenen noemen en rij 18 mag naast heliumgroep of neongroep ook edelgassen genoemd worden. In principe zijn deze namen verouderd, maar ze worden soms nog weleens gebruikt. Leuk weetje is dat rij 8, 9 en 10 vroeger als 1 groep gezien werden. De lanthaniden en de actiniden (de twee rijen onderaan het periodiek systeem) vallen onder de scandiumgroep.

Elementen worden ingedeeld op basis van een aantal kenmerken die ze gemeen hebben. Naarmate je meer naar onder gaat worden deze kenmerken steeds duidelijker, steeds meer aanwezig. Water wordt niet in groepen ingedeeld, aangezien water met geen enkel ander element kenmerken deelt. Men heeft het slechts om ruimte te besparen bovenaan de lithiumgroep gezet.

Rijen: Periodes

Cesium valt onder periode 6.

De horizontale rijen heten de periodes. Het periodiek systeem is ook naar de periodes vernoemd. In totaal zijn er 7 periodes

Wat zijn periodes nou precies? Als eerste gaan we daarvoor terug naar de basics. Een atoom heeft naast protonen ook elektronen. Elektronen zitten niet in de kern, maar cirkelen om de kern heen. Je kunt het eigenlijk een beetje vergelijken als ons zonnestelsel. Een kern (de zon) met daarom heen elektronen (de planeten). Net als in ons zonnestelsel heb je bij een atoom elektronen die dichtbij de kern blijven en elektronen die ver van de kern verwijderd zijn. Ook dit verschilt per element. Je kunt om de kern denkbeeldige lijnen trekken. Elke lijn vormt een soort schil om de kern heen (de elektronenschil). Een atoom kan er maximaal 7 hebben. Periodes geven eigenlijk aan hoeveel van deze schillen zijn opgevuld met elektronen. Zwavel staat bijvoorbeeld in periode 3, wat betekent dat het element drie schillen heeft die elk elektronen bevatten. Aangezien elektronen altijd het liefst dicht bij de kern blijven, worden eerst de binnenste lagen/schillen gevuld tot die helemaal vol zijn. Bij zwavel zijn de eerste twee schillen dus helemaal gevuld. Of de derde schil vol is kun je niet zo aflezen, daarvoor zal je het atoom van dichtbij moeten bekijken. Wel kun je met zekerheid zeggen dat er in de derde schil elektronen voorkomen.

Kleuren: reeksen

De kleuren van de vakjes geven aan tot welke reeks het element behoort. Deze elementen hebben dezelfde scheikundige en natuurkundige eigenschappen. Echter zijn er wel kleinere verschillen te zien. Vaak is dit zo geplaatst dat het oploopt, alleen de manier waarop verschilt. Zo kan dit verticaal, horizontaal of diagonaal zijn. In totaal zijn er 10 verschillende reeksen.

Het Systeem

Het huidige periodiek systeem

Hieronder zie je een weergave van het systeem:

1
Ia
18
0
1 1
H
2
IIa
13
IIIa
14
IVa
15
Va
16
VIa
17
VIIa
2
He
2 3
Li
4
Be
5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg
3
IIIb
4
IVb
5
Vb
6
VIb
7
VIIb
8
VIIIb
9
VIIIb
10
VIIIb
11
Ib
12
IIb
13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
(43)
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
**
(104)
Rf
(105)
Db
(106)
Sg
(107)
Bh
(108)
Hs
(109)
Mt
(110)
Ds
(111)
Rg
(112)
Cn
(113)
Uut
(114)
Fl
(115)
Uup
(116)
Lv
(117)
Uus
(118)
Uuo
*Lanthaniden 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
(61)
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
**Actiniden 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
(93)
Np
(94)
Pu
(95)
Am
(96)
Cm
(97)
Bk
(98)
Cf
(99)
Es
(100)
Fm
(101)
Md
(102)
No
(103)
Lr
Chemische reeksen van het Periodiek Systeem der Elementen
Alkalimetalen Aardalkalimetalen Overgangsmetalen Hoofdgroepmetalen Metalloïden
Niet-metalen Halogenen Edelgassen Lanthaniden Actiniden


Alternatieven

Een alternatieve versie op het Periodiek Systeem; de zogeheten elementspiraal.

In de circa 100 jaar dat het Periodiek Systeem bestaat zijn er meer dan 700 versies van gemaakt. Vooral de vorm wordt steeds aangepast. Zo zijn er verschillende maten rechthoeken gemaakt, maar ook is het periodiek systeem afgebeeld als cirkel, kubus, cilinder, spiraal, driehoek of piramide. De reden hiervoor is dat deze vormen elk bepaalde scheikundige of natuurkundige eigenschappen van de elementen laten zien.

De bekendste maat is het rechthoekige periodiek systeem met 32 kolommen in plaats van 18 kolommen. In principe is deze iets preciezer, maar voor het systeem zelf is te breed om af te drukken in boeken. Hierdoor blijft de normaal periodiek systeem heet meest gebruikt.

Zie ook

Afkomstig van Wikikids , de interactieve Nederlandstalige Internet-encyclopedie voor en door kinderen. "https://wikikids.nl/index.php?title=Periodiek_systeem&oldid=511705"